Pekin'de Karasal Floranın Genetik Soy Ağacını Çözecek PLANeT Projesi Başlatıldı

11 Şubat 2026 Çarşamba günü Pekin, bilim dünyasında çığır açacak devasa bir girişime ev sahipliği yaptı. Çinli bilim insanlarının öncülüğünde ve 40'tan fazla uluslararası araştırma kurumunun katılımıyla "PLANeT" projesi resmen hayata geçirildi. Bu kapsamlı bilimsel çalışma, 1990 yılında başlatılan İnsan Genomu Projesi ile kıyaslanabilecek bir ölçeğe sahip olmasıyla dikkat çekiyor. Projenin temel vizyonu, tüm karasal bitki örtüsünün eksiksiz bir "hayat ağacını" oluşturmak amacıyla kilit bitki gruplarının genetik kodlarını bütünüyle deşifre etmektir.

Söz konusu girişim, mevcut bilimsel literatürdeki devasa bir boşluğu kapatmayı hedefliyor; zira günümüzde yaklaşık 450.000 karasal bitki türünün %99'undan fazlası henüz yüksek kaliteli referans genomlara sahip değil. Bu durum, bitkilerin evrimsel yolculuklarının tam olarak anlaşılmasını ciddi şekilde kısıtlıyor. Projenin koordinasyonu, Çin Tarım Bilimleri Akademisi'ne (CAAS) bağlı Shenzhen Tarımsal Genomik Enstitüsü (AGIS) ve Pekin Üniversitesi tarafından üstlenilirken, çalışmalara 15 farklı ülke ve bölgeden stratejik ortaklar destek veriyor.

Baş araştırmacı Wang Li liderliğindeki bilim heyeti, genetik haritası yeterince çıkarılmamış bitki takımlarını ve ailelerini sistematik bir yaklaşımla mercek altına alacak. Evrimsel bağları çözümlemek için kloroplast, çekirdek ve mitokondriyal genomlar gibi moleküler belirteçlerin kullanıldığı en ileri filogenetik metotlar uygulanacak. 2014 yılında kurulan AGIS, haftada 2,5 terabayt veri üretme kapasitesine sahip genomik dizileme platformları ve saniyede 35 trilyon işlem gerçekleştirebilen yüksek performanslı bilgi işlem merkeziyle projeye teknolojik altyapı sağlıyor.

2026 yılındaki bu lansmanın en belirgin özelliklerinden biri, devasa boyutlardaki genomik verilerin etkin yönetimi için yapay zeka (YZ) teknolojilerinin sürece derinlemesine entegre edilmesidir. Gelişmiş yapay zeka algoritmaları, korunan DNA dizilerini ve düzenleyici mantıkları tanıyacak şekilde eğitilerek on binlerce genomun eş zamanlı analizine imkan tanıyacak. Araştırmacılar, bu veri işleme süreci sonucunda evrimsel bağların netleşmesini, ayrıca 1000 biyoaktif doğal bileşiğin ve ekonomik potansiyeli yüksek 100 yeni tarım ürününün keşfedilmesini bekliyor.

Projenin nihai sonuçları, küresel gıda güvenliği ve biyolojik çeşitliliğin sürdürülebilirliği açısından kritik bir öneme sahiptir. PLANeT, değişen iklim koşullarında hayati önem taşıyan kuraklığa ve hastalıklara dayanıklı "geleceğin mahsullerini" geliştirmek için bilimsel stratejiler üretmeyi amaçlıyor. Bunun yanı sıra, elde edilecek kapsamlı genomik veriler, nesli tehlike altında olan veya genetik olarak savunmasız türlerin daha hızlı ve doğru tespit edilmesini sağlayarak doğa koruma politikalarının oluşturulmasına bilimsel bir temel sunacak.

Dünya Biyogenom Projesi (EBP) gibi yaşamı kataloglamaya yönelik küresel çabalarla paralel bir doğrultuda ilerleyen PLANeT, özellikle karasal bitkiler alanına yoğunlaşıyor. Filogenetik yöntemlerin yüksek kapasiteli dizileme teknolojileriyle birleşmesi, evrimsel ağaçların eşsiz bir hassasiyetle yeniden inşa edildiği "filogenomik" dönemini başlatıyor. 2003 yılında tamamlanan İnsan Genomu Projesi'nde olduğu gibi, PLANeT'in başarısı da uluslararası iş birliğine ve veri analizindeki teknolojik devrimlere dayanarak, büyük ölçekli biyolojik araştırma modelini tüm bitki alemine yaymayı hedefliyor.