Araştırmalar Doğruluyor: Köpekler Ses Panelleri Aracılığıyla Kelimelerin Anlamlarına Tepki Veriyor

Yakın zamanda yayınlanan "NOVA" belgeseli, köpeklerin isteklerini ifade etmek için ses panellerini kullanma yeteneğine dikkat çekerek bilim dünyasında köpek bilişi üzerine yeni bir tartışma başlattı. Artırılmış Türler Arası İletişim (AIC) olarak adlandırılan bu alan, dünya genelinde binlerce evcil hayvan sahibinin köpeklerine bu cihazları kullanmayı öğretmesiyle hızla büyüyor. Bu kapsamda, San Diego'daki Kaliforniya Üniversitesi'nden Dr. Federico Rossano ve Johns Hopkins Üniversitesi'nden Dr. Amalia Bastos gibi bilişsel bilimciler tarafından yürütülen geniş çaplı araştırmalar ön plana çıkıyor. Vatandaş bilimi yöntemlerini kullanan bu çalışma, çok sayıda katılımcıdan elde edilen verileri analiz ederek hayvan iletişimi alanındaki en büyük araştırmalardan biri olma özelliğini taşıyor.

Ağustos 2024'te saygın bilimsel dergi PLOS ONE'da yayımlanan bulgular, ses panelleri konusunda eğitim almış köpeklerin, kelimelerin ister sözlü olarak söylenmesine ister bir cihaz üzerinden basılmasına tutarlı bir şekilde yanıt verebildiğini ortaya koydu. Deneyler sırasında hayvanların; yemek, oyun ve dışarı çıkma ile ilgili kelimelere karşı bağlamsal olarak uygun davranışlar sergiledikleri gözlemlendi. Dikkat çekici bir şekilde, bu tepkiler kelimeyi yabancı bir kişi telaffuz ettiğinde veya kelime bir düğme aracılığıyla verildiğinde bile değişmedi. Baş araştırmacı Federico Rossano, bu sonuçların kelimelerin köpekler için gerçek bir anlam taşıdığını ve hayvanların sadece vücut dili gibi yan sinyallere değil, doğrudan kelimenin kendisine odaklandığını kanıtladığını belirtti.

Araştırma süreci, 30 köpeğin bizzat katıldığı deneylerin yanı sıra 29 köpek sahibinin dahil olduğu vatandaş bilimi çalışmalarını kapsıyordu. Özellikle "oyun" ve "dışarı" gibi komutların köpeklerde doğrudan karşılık bulduğu tespit edildi. Başka bir çalışma kapsamında 152 köpekten elde edilen verilerin analizi, düğmelere basma eyleminin rastgele bir hareket veya sahibinin davranışlarını basit bir taklit olmadığını gösterdi. Dahası, köpeklerin "dışarı" + "tuvalet" veya "yemek" + "su" gibi ikili kombinasyonları rastgele bir olasılığın çok üzerinde bir sıklıkla kullandıkları belirlendi. Bu durum, hayvanların isteklerini ifade ederken bilinçli ve amaçlı bir iletişim kurmaya çalıştıklarına dair güçlü bir işaret olarak değerlendiriliyor.

Bilim insanları, elde edilen verilerin niyetli bir ifadeyi desteklediğini kabul etseler de, bunun mutlaka insan tipi bir dilsel kavrayış anlamına gelmediği konusunda temkinli davranıyorlar. Cambridge Üniversitesi'nden Profesör Arik Kershenbaum, köpeklerin güçlü çağrışımlar kurduğunu ancak dilin soyut doğasını henüz tam olarak kavrayamamış olabileceklerini öne sürüyor. Temel bilimsel soru hala geçerliliğini koruyor: Hayvanlar, bir kelimenin anlamını paneldeki fiziksel konumundan veya beklenen ödülden bağımsız olarak gerçekten anlıyor mu? Rossano ve UC Davis'ten Zachary N. Houghton ile CleverPet, Inc.'den Lucas Naranjo gibi meslektaşlarının yürüttüğü bu çalışma, düğme eğitimi almış evcil hayvanlara yönelik dünyanın en büyük uzun vadeli projesinin ilk ampirik verilerini sunuyor.

Köpeklerin bu tür teknolojik cihazları başarıyla kullanabilmesi, gelecekte evcil hayvanların ihtiyaçlarını daha iyi anlamamıza ve insan-hayvan bağını güçlendirmemize olanak tanıyabilir. Bu heyecan verici sürecin bir parçası olan ve Rossano'nun da yer aldığı "Can Dogs Talk?" (Köpekler Konuşabilir mi?) adlı belgesel, 4 Şubat 2026 tarihinde PBS kanalında izleyiciyle buluştu. Bu tür çalışmalar, dilsiz dostlarımızın iç dünyasına dair daha derin bir kavrayış geliştirme yolunda atılan önemli adımlar olarak kabul ediliyor.