Badania potwierdzają: psy potrafią reagować na znaczenie słów przekazywanych za pomocą paneli dźwiękowych

Niedawny film dokumentalny z serii „NOVA” zwrócił powszechną uwagę na fascynujące zjawisko: psy wykorzystujące specjalne panele dźwiękowe do komunikowania swoich potrzeb. To odkrycie stało się impulsem dla środowiska naukowego do pogłębienia badań nad procesami poznawczymi u czworonogów. Dziedzina ta, znana jako augmentatywna komunikacja międzygatunkowa (AIC), prężnie się rozwija, a tysiące właścicieli na całym świecie uczy swoje zwierzęta obsługi takich urządzeń. W centrum tych działań znalazły się zakrojone na szeroką skalę analizy prowadzone przez wybitnych kognitywistów, w tym doktora Federico Rossano z Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Diego oraz doktor Amalię Bastos z Uniwersytetu Johnsa Hopkinsa. Jest to jedno z największych dotychczasowych przedsięwzięć w zakresie komunikacji zwierząt, wykorzystujące metody nauki obywatelskiej do gromadzenia danych od ogromnej liczby uczestników.

Wyniki naukowe, które ukazały się w prestiżowym czasopiśmie PLOS ONE w sierpniu 2024 roku, dostarczyły dowodów na to, że psy przeszkolone w obsłudze paneli dźwiękowych potrafią adekwatnie reagować na konkretne słowa. Co istotne, reakcja ta zachodzi niezależnie od tego, czy słowo zostało wypowiedziane przez człowieka, czy też wygenerowane przez naciśnięcie przycisku na urządzeniu. Badania wykazały, że zwierzęta prezentowały zachowania dopasowane do kontekstu w odpowiedzi na hasła związane z jedzeniem, zabawą czy wyjściem na zewnątrz. Reakcje te pozostawały spójne nawet wtedy, gdy słowo wypowiadała osoba zupełnie obca lub gdy sygnał pochodził wyłącznie z maszyny. Główny badacz, Federico Rossano, podkreślił, że rezultaty te sugerują, iż słowa mają dla psów realne znaczenie, a ich reakcje nie wynikają jedynie z odczytywania mowy ciała właściciela.

W ramach przeprowadzonych eksperymentów, które obejmowały bezpośredni udział 30 psów oraz projekt nauki obywatelskiej z udziałem 29 właścicieli, ustalono, że słowa takie jak „zabawa” oraz „na zewnątrz” wywoływały u zwierząt precyzyjne i oczekiwane reakcje. Dodatkowa analiza danych zebranych od 152 psów w ramach odrębnego badania wykazała, że naciskanie przycisków nie jest działaniem przypadkowym ani prostym naśladownictwem ruchów opiekuna. Co więcej, naukowcy zidentyfikowali pary przycisków, które były używane przez czworonogi znacznie częściej, niż wynikałoby to z rachunku prawdopodobieństwa dla losowych kliknięć. Wskazuje to na celowe wyrażanie konkretnych pragnień. Przykładami takich logicznych i sensownych kombinacji były zestawienia „na zewnątrz” plus „toaleta” oraz „jedzenie” połączone z „wodą”.

Mimo obiecujących wyników, badacze zachowują pewną dozę ostrożności. Twierdzą oni, że choć dane potwierdzają intencjonalne wyrażanie potrzeb, nie muszą one oznaczać rozumienia języka w sposób typowy dla ludzi. Profesor Arik Kershenbaum z Uniwersytetu w Cambridge zasugerował, że psy tworzą silne skojarzenia, ale mogą nie w pełni pojmować abstrakcyjną naturę ludzkiej mowy. Kluczowe pytanie naukowe pozostaje otwarte: czy zwierzęta rozumieją znaczenie słowa w oderwaniu od jego fizycznego położenia na panelu lub spodziewanej nagrody? Praca Rossano i jego zespołu, w skład którego weszli Zachary N. Houghton z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Davis oraz Lucas Naranjo z firmy CleverPet, Inc., stanowi pierwsze empiryczne badanie w ramach największego na świecie długoterminowego projektu dotyczącego zwierząt domowych uczących się obsługi przycisków. Sukcesy psów w opanowywaniu tych urządzeń mogą w przyszłości zrewolucjonizować naszą wiedzę o ich potrzebach i zacieśnić więź między gatunkami. Film dokumentalny „Can Dogs Talk?”, w którym wystąpił Rossano, miał swoją premierę na antenie PBS 4 lutego 2026 roku.