Protesty w Iranie: Kryzys Gospodarczy Wywołuje Masowe Demonstracje na Przełomie 2025 i 2026 Roku

Fala ogólnokrajowych demonstracji i strajków przetoczyła się przez Iran, rozpoczynając się 28 grudnia 2025 roku, wywołana bezpośrednio gwałtownym spadkiem wartości irańskiego reala oraz galopującą inflacją. Początkowo skupione na żądaniach ekonomicznych, zwłaszcza wśród kupców Wielkiego Bazaru w Teheranie, protesty szybko ewoluowały w szeroko zakrojony sprzeciw polityczny, skierowany przeciwko reżimowi Islamskiej Republiki i obejmujący hasła wymierzone w Najwyższego Przywódcę Alego Chameneiego.

Kryzys walutowy osiągnął punkt kulminacyjny pod koniec grudnia 2025 roku, gdy kurs dolara amerykańskiego przekroczył poziom około 1,4 miliona IRR, co oznaczało deprecjację przekraczającą dwie trzecie od 2022 roku. Oficjalne dane Irańskiego Centrum Statystycznego wskazywały, że roczna inflacja w grudniu 2025 roku przekroczyła 42%, a inflacja żywnościowa osiągnęła wskaźnik 57,90% we wrześniu 2025 roku. Ta dewaluacja, częściowo przypisywana sankcjom nałożonym po dwunastodniowej wojnie z Izraelem w czerwcu 2025 roku, sparaliżowała handel, mobilizując kupców i studentów do protestów, które objęły prowincje takie jak Lorestan i Fars.

Reakcja władz przybrała dwojaki charakter, łącząc gesty ustępstw z groźbami siłowymi. Prezydent Masoud Pezeshkian zaapelował do ministra spraw wewnętrznych o wysłuchanie „uzasadnionych żądań” demonstrantów, a rzeczniczka rządu, Fatemeh Mohajerani, zapowiedziała mechanizm dialogu. Jednocześnie Prokurator Generalny ostrzegł, że zamieszki spotkają się ze „zdecydowaną reakcją”. Wiceprezydent Mohammad Jafar Ghaempanah obwinił za inflację sankcje Zachodu i „wojnę gospodarczą”, próbując odwrócić uwagę od wewnętrznego zarządzania kryzysem.

Kontekst polityczny pogłębia niestabilność, ponieważ obecne protesty stanowią najpoważniejsze wyzwanie dla reżimu od ruchu „Kobieta, Życie, Wolność” w 2022 roku. W tle narastają obawy o przyszłość polityczną, co potwierdzają wypowiedzi opozycjonistów, jak Mostafa Tajzadeh, sugerujący, że brak jasnej strategii wyjścia może pchnąć Iran w kierunku „anarchii i chaosu”. Laureatka Pokojowej Nagrody Nobla, Shirin Ebadi, stwierdziła, że Islamska Republika jest w swoich „ostatnich dniach”.

W 2025 roku odnotowano również wzrost represji, z co najmniej 1500 do 1922 egzekucji, co według HRANA było najwyższym wynikiem od ponad dekady. W odpowiedzi na kryzys gospodarczy, irański parlament jeszcze w październiku 2025 roku zatwierdził reformę przewidującą usunięcie czterech zer z reala, co miało uprościć transakcje. Jednak analitycy, jak MP Hossein Samsami, wskazywali, że ta próba stabilizacji monetarnej, która miała wejść w fazę przejściową do trzech lat, nie zdołała powstrzymać gwałtownego spadku siły nabywczej napędzającego ulice do protestów pod koniec roku. Sytuacja ta stawia pod znakiem zapytania zdolność reżimu do zarządzania zarówno załamaniem ekonomicznym, jak i rosnącym niezadowoleniem społecznym po zaostrzeniu sankcji przez Wielką Brytanię, Francję i Niemcy w następstwie czerwcowej wojny.