Protesten in Iran na Devaluatie Rial en Hyperinflatie Eind 2025

Een golf van landelijke protesten en stakingen heeft Iran aan het einde van 2025 in zijn greep gehouden. De onrust, die begon op 28 december 2025, was een directe reactie op een verergerende economische crisis, aangewakkerd door de devaluatie van de Iraanse rial en een inflatie die de 40 procent overschreed. De demonstraties escaleerden snel tot wijdverbreide politieke oppositie tegen de Islamitische Republiek, met slogans gericht tegen het regime en specifiek tegen Opperste Leider Ali Khamenei, wat de diepte van het publieke ongenoegen blootlegde tot minstens 1 januari 2026.

De economische malaise werd verergerd door een combinatie van factoren, waaronder de nasleep van de twaalfdaagse oorlog met Israël in juni 2025 en de aanhoudende internationale sancties, met name die heringevoerd door de regering van voormalig VS-president Donald Trump. Tegen eind december 2025 bereikte de wisselkoers van de rial een dieptepunt van circa 1,4 miljoen IRR per Amerikaanse dollar, wat een waardeverlies van meer dan tweederde betekende sinds 2022. De jaarlijkse inflatie bedroeg 42,2 procent in december 2025, terwijl de voedselinflatie in september 2025 al 57,90 procent bereikte, wat de koopkracht van burgers ernstig uitholde.

De protestbeweging omvatte kooplieden, studenten en arbeiders, en leidde tot botsingen met veiligheidstroepen in steden als Kuhdasht in de provincie Lorestan en Fars. De protesten begonnen met het staken en sluiten van winkels door kooplieden in de Grote Bazaar van Teheran op 28 december 2025, waarna universiteitsstudenten zich aansloten. Veiligheidstroepen zetten in Teheran traangas en waterkanonnen in, terwijl in de provincie Fars melding werd gemaakt van het gebruik van scherpe munitie. De gewelddadige reactie resulteerde in de dood van minstens één lid van de Basij-militie en meldingen van twee gedode demonstranten in het zuidwesten.

De reactie van de autoriteiten was tweeledig: procureur-generaal dreigde met een 'harde aanpak' tegen 'rellen', terwijl de regering de bereidheid tot dialoog uitsprak. President Masoud Pezeshkian, sinds juli 2024 in functie, stelde de vraag of de overheid de levensonderhoudsproblemen kon oplossen. Deputy Executive President Mohammad Jafar Ghaempanah gaf het Westen de schuld van de inflatie door de 'economische oorlog' en sancties. Om de studentenprotesten in te dammen, bevalen sommige universiteiten op 31 december 2025 over te schakelen op afstandsonderwijs tot het einde van het semester, officieel vanwege 'koud weer'.

De onderliggende economische kwetsbaarheid werd reeds in 2025 duidelijk toen het nominale bbp daalde van 401 miljard dollar naar 341 miljard dollar volgens het IMF, met een jeugdwerkloosheid boven de 19 procent. Meer dan 70 procent van de beroepsbevolking opereerde in de informele economie. Analisten, zoals Kasra Qaredaghi van de Universiteit van Central Florida, zien de aanhoudende onrust als een klassiek voorbeeld waarbij levensonderhoudsproblemen omslaan in brede politieke onvrede. De regering heeft aangegeven transacties in goud, crypto en buitenlandse valuta te willen beperken om de rial te stabiliseren en kapitaalvlucht te beheersen.