Wybory w Mjanmie, RŚA i na Wybrzeżu Kości Słoniowej w Cieniu Konfliktów i Bojkotów

Ostatni tydzień grudnia 2025 roku przyniósł zbieżność krytycznych procesów wyborczych w trzech państwach: Mjanmie, Republice Środkowoafrykańskiej (RŚA) oraz Wybrzeżu Kości Słoniowej. Zjawisko to ilustruje globalny trend erozji demokracji, w którym akty wyborcze są wykorzystywane przez reżimy do legitymizacji utrzymania władzy, często w obliczu wewnętrznych wstrząsów i międzynarodowego sprzeciwu. Każdy z tych krajów prezentuje unikalny model politycznego manewru mający na celu konsolidację kontroli nad aparatem państwowym.

W Mjanmie, pod rządami wojskowej junty, w niedzielę 28 grudnia 2025 roku rozpoczęła się pierwsza faza trzystopniowych wyborów parlamentarnych, co stanowiło kontrast dla trwającej wojny domowej. Siły zbrojne, formalnie reprezentowane przez Państwową Komisję Bezpieczeństwa i Pokoju (SSPC), zarządziły głosowanie, kontrolując jednak mniej niż połowę terytorium kraju i wykluczając rejony kontrolowane przez siły sprzeciwiające się zamachowi stanu z lutego 2021 roku. Senior General Min Aung Hlaing osobiście oddał głos, zapewniając o „wolnych i uczciwych wyborach”, podczas gdy Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości oraz Wysoki Komisarz ONZ ds. Praw Człowieka Volker Türk określali te wybory mianem mistyfikacji. W procesie tym bierze udział 4 800 kandydatów z 57 partii, choć tylko sześć, w tym prowojskowa Unia Solidarności i Rozwoju (USDP), mogło wystawić kandydatów w skali całego kraju. Delegacja białoruska rozpoczęła obserwację wyborów na zaproszenie Związkowej Komisji Wyborczej Mjanmy, a wiceprzewodniczący CKW Białorusi Aleksiej Baszan podkreślił, że jest to sprawa wyłącznie wewnętrzna Mjanmy.

Republika Środkowoafrykańska przeprowadziła historyczne wybory poczwórne tego samego dnia, 28 grudnia 2025 roku, obejmujące głosowania prezydenckie, legislacyjne, regionalne i miejskie. Urzędujący Prezydent Faustin-Archange Touadéra, lat 68, ubiegał się o kontrowersyjną trzecią kadencję, możliwą dzięki referendum konstytucyjnemu z 2023 roku, które zniosło ograniczenia kadencyjne. Rząd prezentował wybory jako dowód stabilizacji bezpieczeństwa, wspieranej przez kontyngenty z Rwandy oraz rosyjskich najemników. Krytycy, skupieni wokół Bloku Republikańskiego dla Obrony Konstytucji (BRDC), zbojkotowali głosowanie, zarzucając władzom nierówne traktowanie kandydatom takim jak Anicet-Georges Dologuélé i Henri-Marie Dondra. W kraju, gdzie 71% populacji żyje poniżej progu ubóstwa, wybory te są postrzegane przez analityków jako próba utrwalenia władzy.

Na Wybrzeżu Kości Słoniowej proces legislacyjny dobiegł końca 27 grudnia 2025 roku, mający na celu odnowienie 255 miejsc w Zgromadzeniu Narodowym. Wybory te nastąpiły po kontrowersyjnym zwycięstwie prezydenckim Alassane Ouattary w październiku 2025 roku, który uzyskał 89,77% głosów przy frekwencji 50,10%. W wyborach parlamentarnych odnotowano niski odzew, z wstępną partycypacją na poziomie 32,35% 28 grudnia, co było niższe niż 37,88% odnotowane w 2021 roku. Opozycyjne ugrupowania, w tym Partia Iwooryjskich Ludzi (PPA-CI) Laurenta Gbagbo, zbojkotowały głosowanie, powołując się na nieodpowiednie warunki i zarzuty o oszustwa. Prezydent Ouattara, lat 83, nadzorował proces, który miał zapewnić dominację rządzącej koalicji RHDP.

Wspólnym mianownikiem tych trzech wydarzeń jest wykorzystanie procedury wyborczej do umocnienia status quo. W Mjanmie jest to legitymizacja reżimu wojskowego w warunkach wojny, w RŚA – obejście ograniczeń konstytucyjnych przez urzędującego prezydenta, a na Wybrzeżu Kości Słoniowej – marginalizacja opozycji poprzez niską frekwencję i zarzuty o nieprawidłowości. Organizacje międzynarodowe i rządy zachodnie konsekwentnie odrzucają wiarygodność tych procesów, podczas gdy regionalni sojusznicy, tacy jak Chiny, Indie i Rosja, wykazują większą skłonność do uznania ich za kroki ku stabilizacji.