Verkiezingen in Myanmar, CAR en Ivoorkust tonen wereldwijde trend van machtsconsolidatie

Eind december 2025 vonden in drie afzonderlijke naties – Myanmar, de Centraal-Afrikaanse Republiek (CAR) en Ivoorkust – gelijktijdig verkiezingen plaats die de mondiale trend van democratische erosie en de inspanningen van zittende regimes om hun greep op de macht te verstevigen, illustreerden. De stembusdagen, met name de verkiezingen op zondag 28 december in Myanmar en de CAR, en de afronding van de resultaten van de stemming van zaterdag 27 december in Ivoorkust, werden gekenmerkt door burgerlijke onrust, oppositieboycots en beschuldigingen van onregelmatigheden. Deze gebeurtenissen benadrukken hoe verkiezingsmechanismen kunnen worden ingezet als instrumenten voor regimeonderhoud in plaats van als uitingen van volkssoevereiniteit.

In Myanmar initieerde de militaire junta, de Staatsveiligheids- en Vredescommissie (SSPC), een driefasige algemene verkiezing, de eerste sinds de staatsgreep van februari 2021 die Aung San Suu Kyi afzette. Deze stemming vond plaats te midden van een aanhoudende burgeroorlog, waarbij de junta minder dan de helft van het grondgebied controleerde en gebieden onder controle van rebellengroepen uitsloot van de stemming. Senior Generaal Min Aung Hlaing, wiens leiderschap wordt geconfronteerd met een arrestatiebevel van het Internationaal Strafhof wegens vermeende misdaden tegen de menselijkheid, garandeerde een 'vrije en eerlijke verkiezing'. Westerse overheden en mensenrechtenorganisaties veroordeelden de verkiezingen als een 'schijnvertoning', terwijl regionale machten zoals China, India en Rusland de stemming mogelijk beschouwen als een pad naar stabiliteit. De junta voerde wetgeving in die verstoring van de verkiezingen criminaliseert, wat leidde tot meer dan 200 vervolgingen.

De Centraal-Afrikaanse Republiek hield een historische vierdubbele verkiezing, waarbij president Faustin-Archange Touadéra, die sinds 2016 aan de macht is, streefde naar een controversiële derde ambtstermijn. Zijn herverkiezingsmogelijkheid werd gefaciliteerd door een grondwetsreferendum in 2023 dat de termijnlimieten afschafte en de ambtstermijnen verlengde van vijf naar zeven jaar, een stap die door critici als autoritair wordt bestempeld. Met ongeveer 2,39 miljoen geregistreerde kiezers en voorlopige resultaten verwacht tegen 5 januari 2026, wordt Touadéra, een voormalig wiskundeprofessor, beschouwd als de koploper, gesteund door de controle over staatsinstellingen en veiligheidsstructuren, inclusief Russische en Rwandese troepen. Oppositiefracties, waaronder de Republikeinse Bloc voor de Verdediging van de Grondwet (BRDC), boycotte de stemming, terwijl kandidaten als Anicet-Georges Dologuélé en Henri-Marie Dondra beweerden dat autoriteiten hun campagneactiviteiten belemmerden. De regering van Touadéra presenteert de verkiezingen als een bewijs van stabiliserende veiligheid, ondanks dat een significant deel van de bevolking onder de armoedegrens leeft.

In Ivoorkust werden op 27 december de parlementsverkiezingen gehouden om de 255 leden van de Nationale Assemblee te vernieuwen, twee maanden na de omstreden herverkiezing van president Alassane Ouattara in oktober 2025 met 89,77% van de stemmen. Deze wetgevende verkiezingen werden gekenmerkt door een opvallend lage opkomst, met een voorlopig participatiepercentage van 32,35% op 28 december 2025, lager dan de 37,88% in 2021. Grote oppositiepartijen, zoals de Partij van de Ivoorse Volkeren (PPA-CI) onder leiding van Laurent Gbagbo, riepen de stemming op tot een boycot, omdat belangrijke oppositiefiguren waren uitgesloten van de eerdere presidentsverkiezingen. De regerende Partij van Houphouëtisten voor Democratie en Vrede (RHDP) werd beschuldigd van fraude, waaronder het illegaal verzamelen van kiezersgegevens en het aanbieden van steekpenningen, met meldingen van het verdwijnen van meer dan 25.000 kiezerskaarten in Port-Bouët. Meer dan 2.700 kandidaten, waaronder bijna 800 onafhankelijken, streden om de zetels, terwijl de RHDP er goed voor stond om de dominantie in de wetgevende macht te behouden.

De gezamenlijke gebeurtenissen van eind december 2025 tonen een patroon waarbij constitutionele kaders en verkiezingsmechanismen worden gebruikt om de continuïteit van de macht te waarborgen, of dit nu gebeurt door militaire dwang in Myanmar, het omzeilen van termijnlimieten in de CAR, of het uitsluiten van oppositie en het oogsten van lage opkomst in Ivoorkust. De Verenigde Naties, vertegenwoordigd door Volker Türk, uitten hun bezorgdheid over de repressieve omgeving in Myanmar, waar de aanhoudende burgeroorlog een humanitaire crisis heeft veroorzaakt, met VN-schattingen die aangeven dat meer dan 16 miljoen mensen in 2026 levensreddende hulp nodig zullen hebben.