Khoa học Thần kinh và Vật lý Giải mã Cảm nhận Thời gian Trôi Nhanh Khi Lão Hóa

Trải nghiệm chủ quan về việc thời gian tăng tốc khi con người già đi có mối liên hệ mật thiết với sự suy giảm tốc độ bộ não xử lý các thông tin thị giác mới và hình thành ký ức. Việc thấu hiểu sự méo mó về thời gian này mở ra những cánh cửa nhận thức sâu sắc về ý thức con người và quá trình lão hóa, thậm chí có thể định hướng các chiến lược nhằm cải thiện chất lượng cuộc sống cảm nhận được.

Các nhà khoa học đã điều tra lý do tại sao những ngày tháng thời niên thiếu lại dường như kéo dài hơn đáng kể so với giai đoạn trưởng thành, tập trung vào các cơ chế thần kinh sinh học thay vì chỉ đo lường bằng đồng hồ khách quan. Giáo sư Adrian Bejan, Giáo sư Cơ khí Hạng danh giá J.A. Jones tại Đại học Duke, đã công bố một nghiên cứu mang tính bước ngoặt trên tạp chí *European Review* vào năm 2019, liên kết cảm giác này với sự lão hóa của não bộ. Giáo sư Bejan giả thuyết rằng khi não bộ trưởng thành, các đường dẫn thần kinh trở nên dài hơn, và theo thời gian, những đường dẫn này bị suy thoái, làm chậm quá trình truyền tải thông tin. Ông đã phát biểu rằng: "Tâm trí con người cảm nhận thời gian thay đổi khi những hình ảnh nhận thức thay đổi. Hiện tại khác với quá khứ vì cách nhìn nhận bằng tinh thần đã thay đổi, chứ không phải vì đồng hồ của ai đó reo lên". Điều này ngụ ý rằng bộ não trẻ xử lý một lượng lớn các 'hình ảnh tinh thần' mới trên một đơn vị thời gian, khiến khoảng thời gian có vẻ được kéo dài ra, trong khi người lớn tuổi cảm nhận được ít hình ảnh mới hơn trong cùng một khoảng thời gian khách quan.

Nhà sinh vật học toán học Brian Yates thuộc Đại học Bath đã xem xét các yếu tố khác trong bài viết trên *The Conversation* năm 2016, bao gồm sự trao đổi chất sinh học và thói quen sinh hoạt. Yates cho rằng sự suy giảm trao đổi chất làm chậm 'đồng hồ' sinh học của cơ thể, và cuộc sống lặp đi lặp lại làm giảm thiểu những trải nghiệm mới được não ghi lại. Về mặt toán học, mỗi năm trôi qua chiếm một tỷ lệ nhỏ hơn trong tổng thời gian sống của một người khi họ già đi, điều này cũng góp phần vào cảm giác thời gian trôi nhanh chóng.

Các nghiên cứu cũng chỉ ra sự suy giảm khả năng nhận thức và ghi nhớ, như việc khó học điều mới hoặc xử lý đa nhiệm, có thể bắt đầu từ tuổi trung niên, khoảng 45 tuổi, do vỏ não mỏng đi và các kết nối tế bào thần kinh giảm sút. Sự ủng hộ thực nghiệm gần đây đã được cung cấp bởi một nghiên cứu năm 2025 được đăng trên *Communications Biology*, chỉ ra rằng các 'trạng thái thần kinh'—tức là các mô hình hoạt động của não—trở nên dài hơn và ít thường xuyên hơn theo tuổi tác, đặc biệt là ở các vùng cảm giác. Phát hiện này tương quan trực tiếp với nhận thức chủ quan rằng thời gian trôi nhanh hơn khi chúng ta già đi. Trong khi đó, các nghiên cứu về não người trưởng thành cho thấy não nặng khoảng 1,2-1,4 kg và đạt đỉnh năng lực vào khoảng 22 tuổi, sau đó bắt đầu suy giảm khả năng lập kế hoạch và ghi nhớ.

Giá trị của các nghiên cứu này nằm ở việc giải thích một khía cạnh phổ quát của trải nghiệm nhân loại và gợi ý rằng việc đưa sự mới lạ vào cuộc sống có thể làm phong phú thêm quá trình hình thành ký ức, qua đó kéo dài nhận thức về thời gian khi nhìn lại. Việc duy trì sự mới lạ này có thể được hỗ trợ gián tiếp thông qua các hoạt động kích thích tinh thần. Hơn nữa, các nghiên cứu về y học năm 2025 cũng cho thấy sự phát triển trong việc chẩn đoán sớm các vấn đề liên quan đến não bộ, chẳng hạn như các xét nghiệm máu mới phát hiện protein liên quan đến Alzheimer, mở ra hướng tiếp cận chủ động hơn đối với sức khỏe nhận thức. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì sự năng động về cả thể chất và tinh thần để đối phó với những thay đổi sinh lý tự nhiên của quá trình lão hóa.