Het einde van New START: De nucleaire beperkingen tussen de VS en Rusland zijn officieel verstreken

Op donderdag 5 februari 2026 is een cruciaal tijdperk in de internationale diplomatie ten einde gekomen met het verstrijken van het Nieuwe START-verdrag (SNV-III). Dit akkoord vormde de laatste juridisch bindende barrière die de strategische nucleaire arsenalen van zowel de Russische Federatie als de Verenigde Staten van Amerika aan banden legde. Jarenlang fungeerde dit document als een hoeksteen voor de wereldwijde stabiliteit, maar met het officiële verloop ervan zijn er geen resterende verdragsrechtelijke beperkingen meer die een nieuwe, grootschalige nucleaire wapenwedloop tussen deze twee grootmachten kunnen voorkomen.

Het wegvallen van dit verdrag markeert een breuk met een traditie van wapenbeheersing die meer dan een halve eeuw heeft geduurd. De internationale veiligheidsarchitectuur betreedt hiermee een onzekere fase waarin ongereguleerde concurrentie de boventoon voert. Het verdrag trad oorspronkelijk in werking op 5 februari 2011, nadat het op 8 april 2010 in Praag was ondertekend. De kern van de afspraken bestond uit strikte plafonds: beide partijen mochten niet meer dan 1550 ingezette strategische kernkoppen bezitten, terwijl het aantal ingezette en niet-ingezette lanceerinrichtingen beperkt bleef tot 800 per zijde.

De spanningen liepen op toen de Russische zijde op 4 februari verklaarde dat zij zich niet langer gebonden voelt aan enige verplichting uit het SNV-III-verdrag. Dit besluit was een direct gevolg van het uitblijven van een formele reactie vanuit Washington op het Russische voorstel om de centrale kwantitatieve beperkingen op vrijwillige basis met een jaar te verlengen. Dmitry Medvedev, de vicevoorzitter van de Russische Veiligheidsraad, gaf commentaar op de situatie door te stellen dat Rusland klaarstaat om militair-technische tegenmaatregelen te nemen ter waarborging van de nationale veiligheid. Hij voegde eraan toe dat Moskou openblijft voor een dialoog op basis van gelijkwaardigheid, zonder de intentie te hebben om direct in een uitputtende wapenwedloop verstrikt te raken.

Een van de meest zorgwekkende gevolgen van het beëindigen van het verdrag is het verdwijnen van het verificatieregime. Dit systeem, bestaande uit inspecties ter plaatse en een regelmatige uitwisseling van data, zorgde voor de nodige voorspelbaarheid en verkleinde de kans op fatale misrekeningen. Hoewel de fysieke inspecties al sinds 2023 waren opgeschort, benadrukt het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken dat het definitieve einde van deze maatregelen de kennis over de Russische nucleaire strijdkrachten drastisch vermindert. Dit geldt met name voor de status van intercontinentale ballistische raketten (ICBM's), vanaf onderzeeërs gelanceerde ballistische raketten (SLBM's) en zware bommenwerpers.

In de aanloop naar deze deadline had president Vladimir Poetin in september 2025 nog voorgesteld om de beperkingen met een jaar te verlengen. Hieraan verbond hij echter de voorwaarde dat de Verenigde Staten geen acties zouden ondernemen die het strategische evenwicht zouden ondermijnen, zoals de verdere ontwikkeling of stationering van het geavanceerde "Golden Dome" raketafweersysteem. Donald Trump, die in januari 2025 opnieuw president van de Verenigde Staten werd, reageerde aanvankelijk positief op de mogelijkheid van een verlenging, maar tot een formele bekrachtiging van een nieuwe overeenkomst kwam het uiteindelijk niet.

Het SNV-III-verdrag was nooit een perfect document; beide landen hadden door de jaren heen diverse grieven en klachten over de uitvoering ervan. Desondanks kozen beide naties voorheen voor het pad van het compromis om de nucleaire dreiging beheersbaar te houden. Nu de diplomatieke betrekkingen zodanig zijn verslechterd dat wederzijdse concessies onmogelijk lijken, is het verdrag simpelweg uitgedoofd. Dit brengt grote risico's met zich mee: wanneer een land geen duidelijk beeld heeft van de omvang en de staat van het arsenaal van de tegenstander, ontstaan er gevaarlijke blinde vlekken. Dergelijke onzekerheid beïnvloedt niet alleen de militaire planning en de ontwikkeling van nieuwe wapensystemen, maar kan ook de besluitvorming over de daadwerkelijke inzet van strategische middelen vertroebelen.

De geopolitieke puzzel wordt verder bemoeilijkt door de opkomst van China als nucleaire macht. Peking weigert tot dusver categorisch om deel te nemen aan trilaterale ontwapeningsgesprekken, ondanks de aanhoudende druk van president Trump. Lin Jian, woordvoerder van het Chinese Ministerie van Buitenlandse Zaken, verklaarde dat het nucleaire potentieel van China zich op een totaal ander niveau bevindt dan dat van de VS en dat de eis om deel te nemen aan deze onderhandelingen "onrechtvaardig en onredelijk" is. Analisten waarschuwen voor een destabiliserende driezijdige wapenwedloop die de wereld terug zou kunnen werpen naar de donkerste dagen van de Koude Oorlog.

Momenteel controleren Rusland en de Verenigde Staten samen nog steeds meer dan 80% van de wereldwijde voorraad kernkoppen. Echter, het arsenaal van de Volksrepubliek China groeit volgens gegevens van het Stockholm International Peace Research Institute (SIPRI) sneller dan dat van enig ander land en heeft inmiddels de grens van 600 kernkoppen bereikt. Met het verstrijken van SNV-III, dat in 2002 het Verdrag inzake de vermindering van strategische offensieve potentialen verving, staat het gehele internationale raamwerk van wapenbeheersing op de tocht. Dit systeem, dat in 1972 met het historische SALT-I-verdrag werd ingezet, lijkt nu definitief te wankelen.