Hiệp ước New START chính thức hết hiệu lực: Chấm dứt kỷ nguyên kiểm soát kho vũ khí hạt nhân giữa Mỹ và Nga

Vào thứ Năm, ngày 5 tháng 2 năm 2026, Hiệp ước Cắt giảm Vũ khí Chiến lược (thường được gọi là New START hoặc SNV-III) đã chính thức hết hạn. Đây vốn là thỏa thuận pháp lý cuối cùng còn hiệu lực nhằm kiềm chế kho vũ khí hạt nhân chiến lược của Liên bang Nga và Hợp chủng quốc Hoa Kỳ. Tài liệu này từng đóng vai trò là một trong những trụ cột quan trọng nhất bảo đảm sự ổn định quốc tế, và việc nó chấm dứt đồng nghĩa với việc không còn rào cản pháp lý nào ngăn chặn Nga và Mỹ bước vào một cuộc chạy đua vũ trang hạt nhân mới.

Sự kiện này đã cắt đứt truyền thống kiểm soát vũ khí kéo dài hơn nửa thế kỷ, đẩy an ninh toàn cầu vào một giai đoạn cạnh tranh thiếu kiểm soát. Hiệp ước New START có hiệu lực từ ngày 5 tháng 2 năm 2011 sau khi được ký kết tại Praha vào ngày 8 tháng 4 năm 2010. Thỏa thuận này quy định các giới hạn nghiêm ngặt đối với mỗi bên, bao gồm tối đa 1.550 đầu đạn chiến lược đã triển khai và 800 bệ phóng (bao gồm cả loại đã triển khai và chưa triển khai).

Vào ngày 4 tháng 2, phía Nga tuyên bố rằng do không nhận được phản hồi chính thức từ Washington về đề xuất tự nguyện duy trì các giới hạn định lượng thêm một năm, Moscow không còn coi mình bị ràng buộc bởi bất kỳ nghĩa vụ nào trong khuôn khổ SNV-III. Phó Chủ tịch Hội đồng An ninh Liên bang Nga Dmitry Medvedev nhận định rằng Nga sẵn sàng thực hiện các biện pháp đáp trả kỹ thuật quân sự để đảm bảo an ninh, đồng thời khẳng định Moscow vẫn để ngỏ khả năng đối thoại trên cơ sở bình đẳng nhưng sẽ không để bị kéo vào một cuộc chạy đua vũ trang tốn kém.

Một yếu tố then chốt giúp duy trì tính dự báo và giảm thiểu rủi ro tính toán sai lầm chính là chế độ kiểm chứng của hiệp ước, bao gồm các hoạt động thanh sát tại chỗ và trao đổi dữ liệu định kỳ, mặc dù các cuộc thanh sát đã bị đình chỉ từ năm 2023. Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ lưu ý rằng nếu thiếu các biện pháp này, khả năng nắm bắt thông tin về lực lượng hạt nhân của Nga, bao gồm tên lửa đạn đạo liên lục địa (ICBM), tên lửa đạn đạo phóng từ tàu ngầm (SLBM) và máy bay ném bom hạng nặng, sẽ bị suy giảm đáng kể. Trước đó, vào tháng 9 năm 2025, Tổng thống Vladimir Putin từng đề xuất gia hạn các giới hạn định lượng thêm một năm với điều kiện Mỹ không triển khai hệ thống phòng thủ tên lửa "Vòm Vàng" (Gold Dome). Dù Tổng thống Mỹ Donald Trump, người nhậm chức từ tháng 1 năm 2025, có phản ứng tích cực, nhưng một thỏa thuận chính thức đã không được thông qua.

Thực tế, New START không hoàn toàn làm hài lòng cả Nga lẫn Mỹ khi mỗi bên đều có những yêu sách riêng, nhưng hai quốc gia đã từng chấp nhận thỏa hiệp để đạt được tiếng nói chung. Hiện nay, khi quan hệ song phương xấu đi đến mức các bên không còn sẵn lòng nhượng bộ, hiệp ước đã lặng lẽ hết hạn. Hệ lụy của việc này là rất lớn: việc thiếu hiểu biết về tình trạng và quy mô kho vũ khí của đối phương có thể dẫn đến những đánh giá sai lầm về mức độ đe dọa. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến kế hoạch quân sự mà còn tác động trực tiếp đến chiến lược phát triển và khả năng sử dụng các lực lượng chiến lược trong tương lai.

Tình hình càng trở nên phức tạp hơn bởi lập trường của Bắc Kinh, quốc gia kiên quyết từ chối tham gia các cuộc đàm phán ba bên bất chấp lời kêu gọi từ phía ông Trump. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Lâm Kiếm tuyên bố rằng tiềm lực hạt nhân của Trung Quốc ở một cấp độ hoàn toàn khác so với kho vũ khí của Mỹ, và việc yêu cầu họ tham gia đàm phán là không công bằng. Các nhà phân tích cảnh báo về nguy cơ xảy ra một cuộc chạy đua vũ trang ba bên giữa Mỹ, Nga và Trung Quốc, có thể gây ra sự bất ổn tương tự như thời kỳ Chiến tranh Lạnh. Trong khi Mỹ và Nga kiểm soát hơn 80% số đầu đạn hạt nhân toàn cầu, kho vũ khí của Trung Quốc đang tăng trưởng nhanh nhất thế giới, đạt ít nhất 600 đầu đạn theo ước tính của SIPRI. Việc New START – hiệp ước từng thay thế Hiệp ước Cắt giảm Tiềm năng Tấn công Chiến lược năm 2002 – hết hiệu lực đang đe dọa toàn bộ hệ thống kiểm soát vũ khí vốn được xây dựng từ Hiệp ước SALT-I năm 1972.