EU voert nieuwe sancties in tegen Iran en overweegt terreurstatus voor Revolutionaire Garde

De Europese Unie heeft op 29 januari 2026 een nieuw pakket aan beperkende maatregelen aangenomen tegen diverse Iraanse entiteiten en functionarissen. Dit besluit is een directe reactie op het escalerende geweld binnen de landsgrenzen van Iran. Een opvallende stap van de Raad van ministers van Buitenlandse Zaken, die op donderdag bijeenkwam, is de officiële classificatie van het Korps Garde van de Islamitische Revolutie (IRGC) als een terroristische organisatie. Deze beslissing markeert een significante verschuiving in de Europese houding ten opzichte van de machtige militaire en politieke structuur van het land.

Kaja Kallas, de Hoge Vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken, uitte haar scherpe veroordeling via het sociale medium X. Zij benadrukte dat repressie niet onbeantwoord mag blijven en stelde dat elk regime dat duizenden van zijn eigen burgers ombrengt, zijn eigen ondergang bespoedigt. Haar woorden onderstrepen de morele verontwaardiging binnen de Europese diplomatie over de huidige situatie in Teheran en de noodzaak voor een krachtig internationaal signaal tegen de schendingen van de mensenrechten.

Het nieuwe sanctiepakket is omvangrijk en richt zich op ongeveer 30 Iraanse natuurlijke personen en rechtspersonen. De maatregelen omvatten het bevriezen van tegoeden, een verbod op het verstrekken van financiële middelen en strikte visumbeperkingen voor de betrokkenen. Deze individuen en organisaties worden verantwoordelijk gehouden voor hun directe betrokkenheid bij het neerslaan van de anti-regeringsprotesten die eind december 2025 uitbraken en de fundamentele rechten van de Iraanse bevolking ernstig hebben geschonden.

Frankrijk, onder leiding van Jean-Noël Barrot, heeft zich aangesloten bij Spanje en Italië in de volledige steun voor de terroristische status van de IRGC. Deze status brengt vergaande juridische gevolgen met zich mee, waaronder strafrechtelijke vervolging voor elke vorm van bijstand aan de organisatie en een algeheel inreisverbod voor alle gelieerde leden. Ondanks deze harde lijn merkte Kaja Kallas op dat de diplomatieke kanalen met Teheran vooralsnog openblijven, hoewel de risico's op een volledige breuk in de communicatie dagelijks toenemen door de voortdurende escalatie.

De politieke onrust is onlosmakelijk verbonden met de diepe economische crisis die Iran momenteel teistert. De onlusten begonnen op 28 december 2025 op de Grote Bazaar van Teheran, nadat de nationale munteenheid volledig instortte. In slechts een jaar tijd is de waarde van de Amerikaanse dollar met ongeveer 80% gestegen ten opzichte van de lokale valuta. Met een officiële inflatie die de 40% overstijgt, zijn de prijzen voor basisvoedsel met 70% tot 110% omhooggeschoten, wat grote delen van de bevolking tot wanhoop heeft gedreven.

Het vaststellen van de exacte omvang van de repressie blijft een grote uitdaging door de informatieblokkade en de internetcensuur die de autoriteiten sinds 8 januari 2026 hebben opgelegd. De mensenrechtenorganisatie HRANA rapporteerde medio januari 2026 een dodental van 3.919 en schatte het aantal arrestanten op 24.700. Andere rapporten, waaronder gegevens van het Britse tijdschrift Time op basis van bronnen binnen het Iraanse ministerie van Volksgezondheid, spreken over nog veel hogere aantallen. Sommige schattingen wijzen zelfs op 30.000 tot 36.500 slachtoffers tijdens de bloedigste dagen op 8 en 9 januari 2026. De Iraanse regering zelf hield het op 21 januari bij een officieel dodental van 3.117 personen.

Als onderdeel van de nieuwe EU-maatregelen is ook de lijst van verboden exportgoederen naar Iran aanzienlijk uitgebreid. De focus ligt hierbij specifiek op geavanceerde technologieën die gerelateerd zijn aan onbemande luchtvaartuigen, zoals drones, en raketsystemen. Hiermee wil de Europese Unie de militaire capaciteiten van het regime verder inperken en voorkomen dat Europese technologie wordt ingezet voor zowel interne repressie als regionale destabilisatie via militaire middelen.

De diplomatieke escalatie vindt plaats tegen een achtergrond van snel toenemende spanningen in het gehele Midden-Oosten. De Amerikaanse president Donald Trump verklaarde onlangs dat de tijd voor een nieuwe deal met Iran snel opraakt, terwijl de VS de militaire afschrikking hebben opgevoerd door de vliegdekschipgroep USS Abraham Lincoln naar de regio te dirigeren. De Duitse minister van Buitenlandse Zaken, Johann Wadephul, bestempelde het regime in Teheran onomwonden als een "Unrechtsregime". Teheran heeft in reactie hierop gedreigd met verwoestende gevolgen voor de westerse belangen in de regio.