EU siết chặt trừng phạt Iran và xem xét đưa Lực lượng Vệ binh Cách mạng vào danh sách khủng bố

Vào ngày 29 tháng 1 năm 2026, Liên minh Châu Âu (EU) đã chính thức phê duyệt một gói biện pháp hạn chế mới nhắm vào các cấu trúc và quan chức cấp cao của Iran. Quyết định này được đưa ra nhằm phản ứng trước tình trạng leo thang bạo lực nội bộ nghiêm trọng tại quốc gia này. Đồng thời, Hội đồng Bộ trưởng Ngoại giao các nước EU đã thống nhất tuyên bố Quân đoàn Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), lực lượng quân sự và chính trị hàng đầu của nước này, là một tổ chức khủng bố.

Bà Kaja Kallas, người đứng đầu cơ quan ngoại giao châu Âu, đã chia sẻ trên mạng xã hội X rằng những hành động đàn áp không thể không bị trừng phạt. Bà nhấn mạnh rằng bất kỳ chế độ nào sát hại hàng ngàn công dân của chính mình đều đang tự đẩy mình đến con đường sụp đổ nhanh chóng. Tuyên bố này thể hiện lập trường cứng rắn của EU đối với các hành vi vi phạm nhân quyền tại Iran.

Gói trừng phạt mới bao gồm các biện pháp như đóng băng tài sản, cấm cung cấp các nguồn lực tài chính và hạn chế thị thực đối với khoảng 30 cá nhân và pháp nhân Iran. Những đối tượng này bị cáo buộc có liên quan đến việc trấn áp các cuộc biểu tình chống chính phủ bắt đầu bùng phát từ cuối tháng 12 năm 2025. Việc áp đặt các lệnh trừng phạt này nhằm gây áp lực trực tiếp lên những người chịu trách nhiệm về tình hình bất ổn hiện tại.

Pháp, dưới sự dẫn dắt của ông Jean-Noël Barrot, đã cùng với Tây Ban Nha và Ý ủng hộ việc xếp loại IRGC là tổ chức khủng bố. Động thái này sẽ dẫn đến việc truy tố hình sự đối với bất kỳ hình thức hỗ trợ nào dành cho tổ chức này và thực thi lệnh cấm nhập cảnh hoàn toàn. Mặc dù vậy, Đại diện cấp cao Kaja Kallas cũng lưu ý rằng EU vẫn cố gắng duy trì các kênh ngoại giao với Tehran, bất chấp những rủi ro lớn về việc cắt đứt hoàn toàn các mối quan hệ.

Áp lực trừng phạt diễn ra trong bối cảnh Iran đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng kinh tế sâu sắc, vốn là nguyên nhân châm ngòi cho các cuộc bạo động bắt đầu từ ngày 28 tháng 12 năm 2025 tại khu chợ Grand Bazaar ở Tehran do sự sụp đổ của đồng nội tệ. Trong vòng một năm, đồng đô la Mỹ đã tăng giá khoảng 80%, trong khi lạm phát chính thức vượt quá 40%, khiến giá các mặt hàng thực phẩm cơ bản tăng từ 70% đến 110%.

Quy mô của các cuộc đàn áp vẫn đang là vấn đề gây tranh cãi do tình trạng phong tỏa thông tin mà chính quyền áp đặt, bao gồm cả việc kiểm duyệt internet bắt đầu từ ngày 8 tháng 1 năm 2026. Tổ chức nhân quyền HRANA tính đến giữa tháng 1 năm 2026 ước tính có khoảng 3.919 người tử vong và 24.700 người bị bắt giữ. Tuy nhiên, các báo cáo khác, bao gồm dữ liệu từ tạp chí Time của Anh trích dẫn nguồn tin từ Bộ Y tế, cho thấy số người thiệt mạng có thể lên tới hàng chục ngàn người, với ước tính đạt 30.000–36.500 nạn nhân trong những ngày cao điểm mùng 8 và mùng 9 tháng 1 năm 2026.

Về phía chính phủ Iran, tính đến ngày 21 tháng 1, họ chỉ xác nhận có 3.117 người thiệt mạng. Trong khuôn khổ các biện pháp mới, EU cũng đã mở rộng danh sách các mặt hàng cấm xuất khẩu sang Iran, tập trung chủ yếu vào các công nghệ liên quan đến thiết bị bay không người lái và tên lửa. Điều này nhằm hạn chế khả năng quân sự của Tehran trong bối cảnh căng thẳng khu vực đang gia tăng.

Trên nền tảng leo thang ngoại giao từ phía EU, tình hình tại Trung Đông ngày càng trở nên căng thẳng. Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump tuyên bố rằng thời gian để đạt được một thỏa thuận với Iran đang dần hết, đồng thời Mỹ đã tăng cường khả năng răn đe quân sự bằng cách cử nhóm tác chiến tàu sân bay USS Abraham Lincoln đến khu vực. Ngoại trưởng Đức Johann Wadephul đã gọi chính quyền Tehran là một chế độ bất công, trong khi Tehran đe dọa về những hậu quả mang tính hủy diệt đối với các hành động từ phương Tây.