Peru wisselt opnieuw van president: waarom het land in een regime van politieke wisselingen leeft

Peru heeft opnieuw van president gewisseld — en dit is niet langer een uitzondering, maar bijna het politieke ritme van het land. Op 18 februari beëdigde het Congres José María Balcázar na de afzetting van José Jerí, en tot de algemene verkiezingen op 12 april moet het nieuwe staatshoofd niet zozeer regeren, maar vooral het systeem behoeden voor een volgende ineenstorting.

Formeel ziet het verhaal er eenvoudig uit. José Jerí verloor zijn ambt na een corruptieschandaal rond zijn niet-geopenbaarde ontmoetingen met Chinese zakenlieden, en het Congres koos Balcázar — een 83-jarige voormalige rechter en afgevaardigde van Perú Libre. Zijn mandaat is van begin af aan kort: het land naar de verkiezingen leiden en vervolgens de macht overdragen aan de winnaar, die op 28 juli in functie zal treden. Als op 12 april niemand meer dan 50% van de stemmen behaalt, is de tweede ronde gepland voor 7 juni.

Maar het belangrijkste verhaal hier gaat dieper dan één aftreden. In Peru is de president al lang niet meer een gegarandeerd stabiele figuur. Het land leeft in een systeem waar een zwak uitvoerend centrum botst met een zeer sterk en gefragmenteerd Congres, en de vage constitutionele formule van "permanente morele ongeschiktheid" is al vele malen gebruikt om presidenten af te zetten.

De Internationale Commissie van Juristen waarschuwde al na de crisis van 2020 dat een dergelijke brede interpretatie de scheiding der machten ondermijnt en het instituut van het presidentschap zelf kwetsbaar maakt voor politieke oorlogsvoering. AP legt een direct verband tussen de huidige reeks wisselingen van leiders en precies dit mechanisme.

Daarom is het nieuws over de nieuwe president niet op zichzelf belangrijk, maar als een symptoom. Sinds 2021 heeft dit Congres, volgens gegevens van AP, al drie presidenten afgezet: Pedro Castillo, Dina Boluarte en José Jerí. Dit betekent dat de Peruaanse politiek nu niet werkt als een competitie van programma's, maar als een voortdurende afvalrace. De vraag rijst: kan het land hervormingen plannen als de macht zelf in korte periodes leeft en bijna altijd vooruitkijkt naar de volgende crisis?

Tegen deze achtergrond heeft Balcázar bijna geen ruimte voor grote politiek. Zijn taak is om te zorgen voor een minimaal rustige overgang, de macro-economische stabiliteit te handhaven, het verkiezingsproces niet te verstoren en te laten zien dat de staat nog steeds in staat is om voorspelbaar te handelen. Dit is vooral belangrijk omdat zelfs zijn overgangsregering snel haar kwetsbaarheid toonde: in maart nam premier Denisse Miralles ontslag nog vóór de verplichte stemming in het Congres, uit twijfel of zij de benodigde meerderheid zou krijgen. En toch zit er één sterk punt in dit verhaal: ondanks de presidentiële stoelendans blijft de economie van Peru vooralsnog relatief stabiel, en worden de verkiezingen nog steeds gezien als een reële kans op een herstart, en niet als een lege formaliteit.

Juist daarom is de presidentiële wissel in Peru momenteel niet zomaar de volgende krantenkop uit Latijns-Amerika. Het is een test voor het politieke uithoudingsvermogen van een heel land.

Als de verkiezingen in april eerlijk verlopen en leiden tot een stabieler evenwicht tussen de president en het Congres, krijgt Peru een zeldzame kans om uit de modus van crisisbeheer te stappen. Zo niet, dan riskeert de nieuwe president slechts de volgende naam te worden in een veel te lange lijst van tijdelijke leiders.