De Ocean Equity Index: Een Nieuwe Standaard voor een Rechtvaardige Blauwe Economie

Binnen het mondiale beheer van de oceanen is een revolutionair nieuw meetinstrument geïntroduceerd: de Ocean Equity Index (OEI), oftewel de Index voor Rechtvaardigheid in de Oceaan. Dit gestandaardiseerde raamwerk is ontworpen om het vaak abstracte begrip 'rechtvaardigheid' te transformeren van vage beleidsverklaringen naar een systeem van concreet controleerbare criteria. Het instrument richt zich op de kernvragen van maritiem bestuur: wie neemt de beslissingen, wie profiteert van de opbrengsten en wie draagt de lasten van de schade? Hiermee worden processen rondom de blauwe economie eindelijk transparant en toetsbaar gemaakt.

De OEI werd op 28 januari 2026 officieel gepresenteerd in het gerenommeerde wetenschappelijke tijdschrift Nature door een internationaal onderzoeksteam. Dit team staat onder leiding van universitair hoofddocent Jessica Blythe, verbonden aan het Environmental Sustainability Research Centre van de Brock University in Canada. De logica achter de ontwikkeling van deze index is even simpel als urgent: de voordelen van maritieme activiteiten concentreren zich vaak bij enkele machtige spelers, terwijl de negatieve gevolgen van vervuiling en klimaatrisico's onevenredig hard neerkomen op kustgemeenschappen, inheemse volkeren en kleinschalige vissers. De OEI biedt een praktische methode om deze scheefgroei te signaleren voordat het de standaardnorm binnen een project wordt.

De context waarin dit instrument verschijnt, versterkt de relevantie ervan aanzienlijk. Op 17 januari 2026 trad de BBNJ-overeenkomst, ook wel bekend als het High Seas Treaty, officieel in werking. Dit juridisch bindende verdrag richt zich op het behoud en het duurzame gebruik van de mariene biodiversiteit in gebieden die buiten de nationale jurisdictie vallen. Dit betekent dat de helft van het aardoppervlak nu onder een nieuw beheerskader valt, waarbij de vraag naar eerlijke verdeling en het recht op toegang niet langer een secundaire overweging is, maar een centraal punt van internationaal beleid.

De structuur van de OEI is gebaseerd op twaalf specifieke criteria die essentiële thema's beslaan, zoals rechten, participatie, verantwoording, schadebeperking en de verdeling van baten. Elk criterium wordt gewaardeerd op een schaal van 0 tot 3, wat leidt tot een maximale score van 36 punten. De gekozen methodologie is bewust kwalitatief maar strikt gestructureerd, zodat de index wetenschappelijk robuust blijft terwijl hij tegelijkertijd direct toepasbaar is in echte onderhandelingen en projecten. De vormgeving van het instrument is opvallend toegankelijk: het is een eenvoudige Excel-tabel die zonder specialistische training en zelfs offline kan worden gebruikt.

De Ocean Equity Index is bedoeld als een instrument voor snelle evaluatie, dat gesprekken over ethiek omzet in bruikbare data voor besluitvorming. De toepassingsmogelijkheden zijn zeer divers en omvatten onder andere:

• De ontwikkeling van commerciële maritieme projecten en de bijbehorende investeringsbeoordelingen.
• Het gebruik in fondsenwerving en als onderdeel van de rapportage-eisen van internationale donoren.
• Toepassing binnen het openbaar bestuur om de effectiviteit en eerlijkheid van nieuw beleid te controleren.
• Inzet door inheemse volkeren en lokale gemeenschappen als middel om projecten te beoordelen die hun rechten beïnvloeden en om rekenschap te eisen.

Een cruciaal aspect van de OEI is dat het instrument niet optreedt als een veroordelende instantie, maar juist dient om blinde vlekken en hiaten zichtbaar te maken. Het brengt in kaart waar de erkenning van rechten ontbreekt, waar participatie slechts een formaliteit is en waar winsten worden geprivatiseerd terwijl de maatschappelijke schade wordt gesocialiseerd. Dit maakt de index tot een uitstekende basis voor cycli van monitoring, evaluatie en bijsturing. Zonder dergelijke mechanismen loopt de blauwe economie het risico slechts een fraaie term te blijven zonder werkelijke inhoud.

Uiteindelijk herinnert de introductie van de OEI ons aan een fundamentele waarheid: werkelijke duurzaamheid is onmogelijk zonder rechtvaardigheid. Terwijl de wereldgemeenschap toewerkt naar de doelstellingen voor de oceaan in 2030, is het niet langer voldoende om enkel het aantal beschermde vierkante kilometers te meten. We moeten ook de kwaliteit van de inspraak, de borging van rechten en de eerlijke verdeling van de rijkdommen uit de oceaan durven te kwantificeren. Alleen door deze menselijke en sociale factoren mee te wegen, kunnen we een toekomst creëren waarin de oceaan een bron van welvaart is voor iedereen.