Generatieve AI en de Herwaardering van Vakmanschap in het Universitair Onderwijs

Een groeiend deel van Generatie Z, geïllustreerd door het voorbeeld van Jacob Palmer die na zijn studie een succesvolle elektricien werd, stelt de noodzaak van een traditionele academische opleiding ter discussie. Dit sentiment wordt weerspiegeld in een daling van het publieke vertrouwen in het hoger onderwijs sinds 2010, waarbij de hoge kosten en de ervaren discrepantie tussen academische kennis en de vereiste beroepsvaardigheden als voornaamste oorzaken worden genoemd. Het dalende vertrouwen in onderwijsinstellingen is een breder maatschappelijk patroon, hoewel de kloof in recenter onderzoek tussen hoog- en lager opgeleiden wat betreft vertrouwen in de overheid kleiner is geworden.

De snelle opkomst van generatieve Kunstmatige Intelligentie (AI) werpt tevens een schaduw over de carrièremogelijkheden voor afgestudeerden in witteboordenberoepen, waarbij sommigen kort na hun afstuderen al te maken krijgen met een mismatch in hun vaardigheden. Dit dwingt jongeren alternatieve loopbaantrajecten te overwegen, met een verschuiving naar sectoren die als minder vatbaar voor automatisering worden beschouwd. Hoogleraar Bas Donkers van de Erasmus School of Economics benadrukt dat universiteiten AI moeten integreren om studenten voor te bereiden op een arbeidsmarkt waar AI analysewerk deels automatiseert, en een afwachtende houding contraproductief is.

Parallel aan de terughoudendheid jegens de universiteit is er een duidelijke herwaardering voor gespecialiseerde handvaardige beroepen, deels versterkt door de zichtbaarheid op sociale media. Deze beroepen worden gezien als een buffer tegen banenverlies door AI. Deze verschuiving in carrièrevoorkeuren is zichtbaar in de cijfers: de inschrijvingen voor beroeps- en technische opleidingen aan Amerikaanse community colleges zijn sinds 2020 met bijna 20% gestegen. Het aantal actieve leerlingen in deze sector in Amerika verdubbelde tussen 2014 en 2024, een ontwikkeling die door het Amerikaanse Ministerie van Arbeid is bevestigd.

Hoewel universitair afgestudeerden boven de 25 jaar statistisch gezien nog steeds lagere werkloosheidscijfers en hogere mediane lonen genieten, bieden specifieke ambachten een lucratief alternatief; top-elektriciens kunnen een jaarlijks inkomen boven de $106.030 genereren. De vraag naar geschoolde arbeidskrachten is acuut, met name in de geavanceerde productie, waar bijna 60% van de nieuwe banen in de chipproductie naar verwachting onvervuld blijft door een tekort aan gespecialiseerd personeel.

De infrastructuurbehoefte van de AI-revolutie zelf creëert een onverwachte vraag naar deze technische beroepen. Jensen Huang, CEO van Nvidia, merkte op dat de ontwikkeling van AI-datacenters de inzet van honderdduizenden elektriciens, loodgieters en timmerlieden zal vereisen ter ondersteuning van de fysieke infrastructuur. Huang waarschuwde in december 2025 bij het Center for Strategic and International Studies (CSIS) dat de VS ongeveer drie jaar nodig heeft om een datacenter operationeel te krijgen, terwijl China dit in een weekend zou kunnen realiseren, en dat China tweemaal de energiecapaciteit van de VS bezit.

Oplossingen voor de mismatch tussen onderwijs en arbeidsmarkt worden gezocht in hybride modellen, zoals de 'degree apprenticeships'. Een voorbeeld hiervan is het Technician Apprenticeship Program van TSMC in Arizona, dat een traject biedt voor een Associate's degree in combinatie met betaalde training. Ook in India voorspellen CEO's als Huang een banenboom door datacenters, vergelijkbaar met de internetrevolutie, met directe werkgelegenheid voor 5.000 tot 10.000 mensen per datacenter. Dit wijst op een structurele herwaardering van technische en praktische expertise in het digitale tijdperk.