Pokolenie Z Kwestionuje Studia Wyższe Wobec Wzrostu AI i Rzemiosła

Współczesne pokolenie Z coraz śmielej kwestionuje dogmatyczną konieczność ukończenia studiów wyższych, co znajduje odzwierciedlenie w indywidualnych ścieżkach kariery, takich jak ta obrana przez Jacoba Palmera, który osiągnął sukces jako elektryk po rezygnacji z edukacji akademickiej. Zjawisko to wpisuje się w szerszy trend spadku zaufania do szkolnictwa wyższego w Stanach Zjednoczonych, które znacząco osłabło od 2010 roku. Głównymi przyczynami są narastające koszty nauki oraz percepcja, że dyplomy nie gwarantują nabycia praktycznych umiejętności rynkowych. Wzrost czesnego, który w 2012 roku podniósł średni koszt nauki w college'u do ponad 7,5 tysiąca dolarów rocznie, przyczynił się do kryzysu zaufania zagrażającego gospodarce i fundamentom szans społecznych.

Paralelnie z erozją wiary w tradycyjną ścieżkę akademicką, dynamiczny rozwój generatywnej Sztucznej Inteligencji (AI) zaczyna realnie wpływać na rynek pracy, szczególnie na stanowiska białych kołnierzyków na poziomie juniorskim. Skutkuje to podwyższonym wskaźnikiem niedostatecznego zatrudnienia wśród absolwentów rok po ukończeniu studiów. Ekonomiści z Rezerwy Federalnej w Saint Louis odnotowali, że w latach 2022–2025 branże o wysokiej ekspozycji na AI, takie jak informatyka, biznes i finanse, doświadczyły wzrostu bezrobocia o 1,2 do 1,5 punktu procentowego. Szef Anthropic, Dario Amodei, ostrzegał, że w perspektywie maksymalnie pięciu lat AI może wyeliminować co piąte stanowisko pracy dla początkujących pracowników umysłowych, co stanowi poważne wyzwanie dla absolwentów.

W opozycji do obaw związanych z automatyzacją pracy intelektualnej, obserwuje się rosnące zainteresowanie zawodami rzemieślniczymi i manualnymi, często podsycane przez ekspozycję w mediach społecznościowych oraz przekonanie o większej odporności tych profesji na eliminację przez algorytmy. W rezultacie, od 2020 roku odnotowano niemal 20-procentowy wzrost zapisów na programy zawodowe i techniczne w amerykańskich college'ach społecznych. Ponadto, dane Departamentu Pracy Stanów Zjednoczonych wskazują, że liczba aktywnych praktykantów w Ameryce podwoiła się w dekadzie od 2014 do 2024 roku, co świadczy o formalnym wzroście zainteresowania szkoleniem zawodowym.

Chociaż absolwenci uniwersytetów z dyplomem po 25. roku życia statystycznie nadal wykazują niższe bezrobocie i wyższe płace medianowe, konkurencyjność niektórych specjalistycznych zawodów rzemieślniczych jest znacząca. Przykładowo, czołowi elektrycy mogą osiągać roczne zarobki przekraczające 106 030 dolarów, a doświadczeni profesjonaliści w tym fachu mogą zarabiać nawet ponad 110 000 dolarów rocznie w sektorze naftowym. W sektorach takich jak zaawansowane wytwarzanie, zapotrzebowanie na wykwalifikowanych pracowników fizycznych jest krytyczne; prognozy wskazują, że blisko 60% nowych stanowisk w produkcji chipów pozostanie nieobsadzonych z powodu braku wykwalifikowanej siły roboczej.

Kluczowe postacie branży technologicznej dostrzegają ten trend infrastrukturalny. Dyrektor generalny firmy Nvidia, Jensen Huang, podkreślił, że centra danych AI będą wymagały setek tysięcy elektryków, hydraulików i stolarzy do budowy i utrzymania niezbędnej infrastruktury. W odpowiedzi na te potrzeby, pojawiają się innowacyjne modele edukacyjne, takie jak programy dualne, na przykład Techniczny Program Praktykanta (Technician Apprenticeship Program) realizowany przez TSMC w Arizonie, który łączy płatne szkolenie z możliwością uzyskania stopnia naukowego (associate's degree). Takie hybrydowe podejścia edukacyjne, łączące teorię z praktyką, są postrzegane jako niezbędny element dostosowania systemu kształcenia do pilnych potrzeb dynamicznie zmieniającego się rynku pracy.