EU đẩy mạnh phát triển công cụ thanh toán kỹ thuật số chủ quyền trước áp lực tài chính từ Mỹ

Châu Âu đang đứng trước những thách thức ngày càng gia tăng về sự tổn thương trong hệ thống tài chính, xuất phát từ việc phụ thuộc quá mức vào các dịch vụ thanh toán tập trung tại Hoa Kỳ. Thực trạng này đã trở thành động lực chính thúc đẩy Liên minh châu Âu (EU) đẩy nhanh quá trình phát triển các công cụ thanh toán kỹ thuật số có tính chủ quyền cao, tiêu biểu là dự án đồng Euro kỹ thuật số và hệ thống Wero – một sáng kiến được các ngân hàng hàng đầu châu Âu triển khai trong giai đoạn 2024–2025. Thông qua các giải pháp này, EU không chỉ hướng tới mục tiêu hiện đại hóa hạ tầng mà còn quyết tâm giành lại quyền tự chủ tiền tệ. Nhu cầu này càng trở nên cấp thiết sau những tiền lệ về việc Mỹ áp dụng các biện pháp trừng phạt tài chính có tính chất ngoại lãnh thổ, cùng với sự thống trị áp đảo của các mạng lưới thẻ quốc tế trên thị trường nội khối.

Một trong những sự kiện mang tính bước ngoặt, phơi bày rủi ro khi phụ thuộc vào các hệ thống do thực thể Mỹ kiểm soát, đã xảy ra vào năm 2025. Cụ thể, vào tháng 8 năm 2025, thẩm phán Nicolas Guillou thuộc Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) đã bất ngờ bị cắt đứt hoàn toàn khỏi các dịch vụ tài chính sau khi Hoa Kỳ áp đặt các lệnh trừng phạt cá nhân. Ông Guillou chia sẻ rằng sự cố này đã gây ra những hệ lụy nghiêm trọng, tác động đến "mọi khía cạnh trong cuộc sống hàng ngày" của mình. Các số liệu thống kê hiện tại cũng phản ánh một tình trạng đáng lo ngại: trong nhiều phân khúc thanh toán kỹ thuật số tại châu Âu, hai gã khổng lồ Visa và Mastercard đang xử lý tới 7 trên 10 giao dịch thẻ thông qua các cơ sở hạ tầng nằm ngoài tầm kiểm soát của EU, do cả hai công ty này đều có trụ sở chính tại Hoa Kỳ.

Trước bối cảnh đó, Ngân hàng Trung ương Châu Âu (ECB) đã định vị đồng Euro kỹ thuật số như một công cụ thiết yếu nhằm củng cố chủ quyền thanh toán của lục địa già, đóng vai trò là phương tiện thanh toán bổ sung hoàn hảo cho tiền mặt truyền thống. Giai đoạn chuẩn bị cho dự án đầy tham vọng này, bao gồm việc thiết lập bộ quy tắc vận hành và xây dựng kiến trúc kỹ thuật chi tiết, đã được lên kế hoạch hoàn tất vào tháng 10 năm 2025. Tiếp đó, vào tháng 12 năm 2025, Hội đồng Liên minh châu Âu đã chính thức thông qua lập trường đàm phán về đồng Euro kỹ thuật số. Quyết định này đã mở ra lộ trình đối thoại trực tiếp với Nghị viện châu Âu nhằm xây dựng một khung pháp lý vững chắc, tạo tiền đề cho việc triển khai thực tế trong tương lai.

Bên cạnh nỗ lực của ECB, một hệ sinh thái hạ tầng thay thế cũng đang được hình thành mạnh mẽ từ khu vực tư nhân. Hệ thống Wero, được hậu thuẫn bởi các định chế tài chính hàng đầu châu Âu như Deutsche Bank, BNP Paribas và ING, đang được xây dựng để trở thành đối trọng trực tiếp với các dịch vụ thanh toán thống trị như Visa, Mastercard và PayPal. Các nhà hoạch định chính sách tại EU đặt kỳ vọng rất lớn vào việc các hệ thống thanh toán nội địa như Wero có thể đảm đương tới 90% khối lượng giao dịch trong khu vực. Điều này không chỉ giúp tối ưu hóa chi phí mà còn giảm thiểu đáng kể sự lệ thuộc vào các nhà cung cấp dịch vụ từ bên ngoài, đảm bảo an ninh tài chính cho toàn khối.

Tuy nhiên, lộ trình tiến tới tự chủ tài chính không thiếu những tranh luận gay gắt. Vào ngày 12 tháng 1 năm 2026, một nhóm gồm hơn 70 nhà kinh tế danh tiếng, trong đó có Thomas Piketty, đã gửi một bức thư ngỏ tới Nghị viện châu Âu để bày tỏ sự lo ngại về việc mất kiểm soát đối với hệ thống tiền tệ. Các chuyên gia này khẳng định rằng nếu không có một giải pháp công cộng mạnh mẽ và mang tính chiến lược như đồng Euro kỹ thuật số, châu Âu sẽ sớm phải nhường lại thị phần cho các loại tiền ổn định (stablecoin) của các tập đoàn tư nhân hoặc các gã khổng lồ công nghệ tài chính nước ngoài. Họ kêu gọi thiết kế đồng Euro kỹ thuật số như một loại hàng hóa công cộng thực thụ, cung cấp các dịch vụ cơ bản hoàn toàn miễn phí và tích hợp tính năng sử dụng ngoại tuyến để bảo vệ người dùng trước mọi áp lực tài chính từ bên ngoài.

Những đề xuất ưu tiên lợi ích công cộng trong thiết kế đồng Euro kỹ thuật số hiện đang đối mặt với sự phản kháng từ phía lĩnh vực ngân hàng thương mại, vốn lo ngại về nguy cơ sụt giảm tiền gửi. Điển hình là Hiệp hội Ngân hàng Đức đã lên tiếng chỉ trích các kế hoạch của ECB là quá phức tạp và có chi phí triển khai đắt đỏ. Dẫu vậy, tầm quan trọng chiến lược của quyền tự chủ tiền tệ mà Brussels theo đuổi đang dần lấn át các rào cản kỹ thuật, tập trung vào mục tiêu tối thượng là đảm bảo sự bền vững tài chính trong kỷ nguyên kinh tế số. Châu Âu hiện đang ở giai đoạn then chốt, nơi các rủi ro địa chính trị buộc các nhà lãnh đạo phải quyết đoán hơn trong việc xây dựng một hạ tầng thanh toán kỹ thuật số độc lập, hướng tới đợt triển khai thí điểm vào năm 2027 và khả năng phát hành chính thức vào năm 2029.