UE przyspiesza prace nad suwerennymi płatnościami cyfrowymi w obliczu presji finansowej ze strony USA

Europa staje przed wyzwaniem rosnącej podatności na zagrożenia zewnętrzne, co wynika z głębokiego uzależnienia od systemów finansowych skoncentrowanych w Stanach Zjednoczonych. Ta sytuacja wymusza na Brukseli przyspieszenie prac nad suwerennymi narzędziami płatniczymi, takimi jak Cyfrowe euro oraz system Wero, który został wprowadzony na rynek w latach 2024–2025 przez czołowe instytucje bankowe Starego Kontynentu. Unia Europejska dąży w ten sposób do odzyskania autonomii monetarnej, co jest bezpośrednią reakcją na przypadki eksterytorialnego stosowania amerykańskich sankcji oraz przytłaczającą dominację zagranicznych operatorów kart płatniczych na wewnętrznym rynku wspólnoty.

Przełomowym momentem, który obnażył ryzyko związane z poleganiem na infrastrukturze kontrolowanej przez podmioty z USA, był incydent z 2025 roku. W sierpniu 2025 roku sędzia Międzynarodowego Trybunału Karnego (MTK), Nicolas Guillou, został odcięty od wszelkich usług finansowych w wyniku nałożenia na niego sankcji przez Waszyngton. Sędzia podkreślił, że restrykcje te uderzyły w „każdy aspekt jego codziennego życia”, co stało się jasnym sygnałem ostrzegawczym dla europejskich decydentów. Dane statystyczne potwierdzają powagę sytuacji: w niektórych segmentach płatności cyfrowych w Europie Visa i Mastercard obsługują aż siedem na dziesięć transakcji kartowych, korzystając przy tym z infrastruktury znajdującej się poza kontrolą UE, biorąc pod uwagę, że obie firmy mają siedziby w USA.

Europejski Bank Centralny (EBC) promuje projekt Cyfrowego euro jako kluczowy instrument wzmacniający suwerenność płatniczą regionu, mający stanowić nowoczesne uzupełnienie dla tradycyjnej gotówki. Harmonogram prac zakładał, że faza przygotowawcza, obejmująca opracowanie reguł technicznych i architektury systemu, zostanie sfinalizowana do października 2025 roku. Kolejnym milowym krokiem było zatwierdzenie stanowiska negocjacyjnego przez Radę Unii Europejskiej w grudniu 2025 roku. Decyzja ta otworzyła drogę do formalnego dialogu z Parlamentem Europejskim w celu wypracowania niezbędnych ram prawnych dla nowej waluty cyfrowej.

Równolegle do inicjatyw podejmowanych przez EBC, dynamicznie rozwija się alternatywna infrastruktura rynkowa. System Wero, zainicjowany przez grupę potężnych europejskich banków, jest pozycjonowany jako realna przeciwwaga dla globalnych graczy. W projekt zaangażowane są takie instytucje jak:

• Deutsche Bank
• BNP Paribas
• ING

Władze unijne pokładają duże nadzieje w tym rozwiązaniu, przewidując, że lokalne systemy płatnicze będą w stanie przejąć obsługę nawet 90% transakcji. Takie przesunięcie znacząco ograniczyłoby zależność od dostawców z USA, takich jak Visa, Mastercard czy PayPal, zwiększając bezpieczeństwo finansowe regionu.

Głos w debacie zabrało również środowisko akademickie, wyrażając obawy o utratę kontroli nad systemem pieniężnym. Ponad 70 wybitnych ekonomistów, wśród których znalazł się Thomas Piketty, skierowało 12 stycznia 2026 roku list otwarty do Parlamentu Europejskiego. Autorzy dokumentu argumentują, że bez silnego rozwiązania publicznego w postaci Cyfrowego euro, Europa ryzykuje oddanie rynku prywatnym stablecoinom i zagranicznym gigantom płatniczym. Eksperci apelują, aby nowa waluta została zaprojektowana jako dobro publiczne, oferujące bezpłatne usługi podstawowe oraz funkcjonalność offline, co stanowiłoby skuteczną ochronę przed zewnętrznymi naciskami finansowymi.

Postulaty dotyczące priorytetowego traktowania interesu publicznego w architekturze Cyfrowego euro ścierają się jednak z obawami sektora bankowego, który lęka się ewentualnego odpływu depozytów. Przykładowo, niemieckie stowarzyszenie bankowe określiło plany EBC jako nadmiernie skomplikowane i generujące wysokie koszty. Mimo tych kontrowersji, strategiczne znaczenie autonomii monetarnej dla Brukseli sprawia, że priorytetem pozostaje zapewnienie odporności finansowej w dobie gospodarki cyfrowej. Europa znajduje się obecnie w punkcie zwrotnym, gdzie ryzyka geopolityczne wymuszają budowę własnej infrastruktury płatniczej, co ma doprowadzić do pilotażu Cyfrowego euro w 2027 roku i jego potencjalnego debiutu w 2029 roku.