Phương Pháp Trực Quan Nhật Bản Giúp Giảm Thiểu Lãng Phí Thực Phẩm Tại Hộ Gia Đình

Một phương pháp đơn giản, mang tính trực quan, có nguồn gốc từ Nhật Bản đang được triển khai nhằm mục tiêu giảm thiểu đáng kể lượng thực phẩm bị vứt bỏ tại các hộ gia đình. Trọng tâm của kỹ thuật này là nâng cao nhận thức về các mặt hàng sắp hết hạn sử dụng bằng cách làm cho chúng trở nên dễ thấy nhất trong không gian tủ lạnh, qua đó giải quyết vấn đề thực phẩm bị lãng quên. Các nghiên cứu tại Tokyo đã ủng hộ cách tiếp cận có hệ thống này, cho thấy tiềm năng giảm thiểu lãng phí thực phẩm lên đến 20% tại các cộng đồng thí điểm áp dụng.

Việc triển khai thực tế của phương pháp này đòi hỏi phải dành riêng một khu vực trong tủ lạnh, được đánh dấu rõ ràng bằng băng keo màu sắc tươi sáng, dành riêng cho những thực phẩm cần được tiêu thụ ngay lập tức. Việc sử dụng các khay hở, không nắp đậy, đặt ở những vị trí dễ quan sát sẽ nhóm các mặt hàng này lại với nhau, ngăn chặn chúng bị che khuất và bỏ sót trong quá trình sử dụng hàng ngày. Chiến lược tổ chức này ăn sâu vào triết lý văn hóa Nhật Bản, cụ thể là khái niệm mottainai, khuyến khích sự suy ngẫm về tài nguyên bị lãng phí thông qua các nhãn xin lỗi mang tính biểu tượng cho thực phẩm bị loại bỏ.

Khái niệm mottainai, được dịch là “thật là lãng phí” hoặc “đừng lãng phí”, có nguồn gốc Phật giáo và chịu ảnh hưởng của Thần đạo, hàm ý sự hối tiếc sâu sắc trước sự lãng phí và sự tôn kính đối với giá trị vốn có của một vật phẩm. Nhà hoạt động môi trường Wangari Maathai đã phổ biến rộng rãi mottainai sau chuyến thăm Nhật Bản năm 2005, định hình nó thành bốn chữ R: giảm thiểu, tái sử dụng, tái chế và TÔN TRỌNG. Sự tôn trọng tài nguyên này là nền tảng văn hóa truyền thống Nhật Bản, tương phản với câu nói “bon appétit” của phương Tây bằng lời chào “tadakimasu” trước bữa ăn, thể hiện lòng biết ơn sâu sắc đối với thực phẩm.

Trong bối cảnh rộng hơn, Nhật Bản đang đối mặt với thách thức lớn về lãng phí thực phẩm. Dữ liệu chính phủ cho thấy vào năm tài chính 2015, tổng lượng “thất thoát thực phẩm” lên tới 6,46 triệu tấn, tương đương khoảng 136 gram rác thải thực phẩm mỗi người mỗi ngày. Đáng chú ý, tỷ lệ tự cung tự cấp lương thực của Nhật Bản năm 2015 chỉ là 39%, cho thấy sự phụ thuộc đáng kể vào nhập khẩu trong khi vẫn vứt bỏ một lượng lớn thực phẩm. Chính phủ Nhật Bản đã đặt mục tiêu giảm lãng phí thực phẩm trong tài khóa 2030 xuống còn một nửa so với mức của năm 2000.

Để đối phó với tình trạng này, các sáng kiến công nghệ cao đang được áp dụng song song với các phương pháp trực quan đơn giản. Các công ty như Lawson Inc. đang tích hợp công nghệ Trí tuệ Nhân tạo (AI) của DataRobot (Mỹ) để dự báo lượng sản phẩm không bán được, với mục tiêu giảm 30% hàng tồn kho và 50% rác thải thực phẩm tại các cửa hàng vào năm 2030 so với năm 2018. Tương tự, Suntory Beverage & Food Ltd. đang thử nghiệm hệ thống AI của Fujitsu Ltd. để kiểm tra hư hỏng trong quá trình vận chuyển, nhằm giảm 30-50% hàng hóa bị trả lại. Bên cạnh nỗ lực từ doanh nghiệp, sự thay đổi hành vi của người tiêu dùng cũng là yếu tố then chốt, với hơn 80% người dân Nhật Bản mong muốn mang đồ ăn thừa từ nhà hàng về.

Phương pháp trực quan hóa thực phẩm sắp hết hạn trong tủ lạnh, kết hợp với triết lý mottainai sâu sắc, cung cấp một giải pháp hành vi dễ tiếp cận cho người tiêu dùng. Trong khi các nỗ lực cấp quốc gia và công nghệ AI đang giải quyết vấn đề ở quy mô thương mại, sự thay đổi nhận thức cá nhân thông qua việc tổ chức không gian lưu trữ là một bước đi cụ thể và có thể đo lường được. Mô hình Nhật Bản này biến việc chống lãng phí thành một thói quen hàng ngày, góp phần vào mục tiêu chung là bảo vệ tài nguyên và an ninh lương thực toàn cầu.