Solar Orbiter phát hiện hiện tượng 'lở tuyết từ tính' kích hoạt các vụ bùng nổ mặt trời

Tàu thăm dò Solar Orbiter của Cơ quan Vũ trụ Châu Âu (ESA) vừa cung cấp những bằng chứng quan sát trực tiếp đầu tiên về việc các vụ bùng nổ mặt trời cường độ mạnh được kích hoạt bởi một cơ chế mà các nhà khoa học gọi là "lở tuyết từ tính" (magnetic avalanche). Khám phá mang tính đột phá này dựa trên việc phân tích dữ liệu thu thập được vào ngày 30 tháng 9 năm 2024, thời điểm Solar Orbiter đang ở điểm cận nhật trong quỹ đạo hình elip của mình. Nghiên cứu được công bố vào ngày 21 tháng 1 năm 2026 trên tạp chí "Astronomy & Astrophysics", giúp làm sáng tỏ và xác nhận các mô hình lý thuyết vốn trước đây chỉ dựa trên các nghiên cứu thống kê về các vụ bùng nổ.

Quá trình quan sát được thực hiện ở khoảng cách cực kỳ gần Mặt Trời — chỉ khoảng 45 triệu km — cho phép ghi lại sự kiện với độ chi tiết chưa từng có. Vụ bùng nổ, được phân loại là sự kiện cấp M7.7, đã được ghi hình một cách tối ưu từ rìa của đĩa mặt trời. Điểm mấu chốt của nghiên cứu là các hình ảnh tần suất cao được chụp sau mỗi hai giây, giúp các nhà khoa học theo dõi cách những thay đổi nhỏ trong cấu trúc từ trường của Mặt Trời tích tụ và lan rộng như một trận lở tuyết trước khi xảy ra sự phóng điện bùng nổ. Khoảng 40 phút trước khi đạt đỉnh điểm, một "sợi" tối (filament) gồm các từ trường xoắn bện đã xuất hiện, liên kết với một cấu trúc hình chữ thập đang dần trở nên sáng rực rỡ.

Tại thời điểm phóng điện cực đại, vào khoảng 23:47 UTC, các hạt tích điện đã được tăng tốc lên tới 40–50% tốc độ ánh sáng, tương đương với vận tốc kinh ngạc từ 431 đến 540 triệu km/h. Quá trình này đi kèm với một hiện tượng gọi là "mưa plasma", nơi các khối plasma tiếp tục rơi xuống quầng mặt trời ngay cả khi giai đoạn chính của vụ bùng nổ đã kết thúc. Các nhà khoa học lưu ý rằng không phải toàn bộ năng lượng giải phóng đều thoát ra ngoài không gian; một phần đáng kể được chuyển vào môi trường plasma xung quanh dưới dạng các khối plasma này, một quan sát hoàn toàn mới. Điều này càng làm nổi bật giai đoạn hoạt động mạnh mẽ của Mặt Trời vào đầu năm 2026.

Nghiên cứu này có sự tham gia của nhiều tổ chức và chuyên gia hàng đầu, bao gồm ESA, Lakshmi Pradeep Chitta từ Viện Nghiên cứu Hệ Mặt trời Max Planck (MPS), cùng với Sami K. Solanki (Giám đốc MPS và trưởng nhóm thiết bị PHI) và Miho Janvier (nhà khoa học dự án phối hợp của Solar Orbiter từ ESA). Sự độc đáo của bộ dữ liệu có được là nhờ sự phối hợp nhịp nhàng của bốn thiết bị tinh vi: EUI, PHI, SPICE và STIX. Trong khi EUI ghi lại hình ảnh plasma ở nhiệt độ khoảng 1 triệu độ C, thì thiết bị STIX lại tập trung vào các vùng nóng hơn, nơi các hạt tăng tốc giải phóng năng lượng của chúng.

Khám phá này mang lại giá trị thực tiễn to lớn trong lĩnh vực dự báo thời tiết không gian, bởi các vụ bùng nổ mạnh có khả năng gây nhiễu loạn hoạt động của vệ tinh và các mạng lưới điện trên mặt đất. Việc hiểu rõ cơ chế "lở tuyết từ tính" có thể là chìa khóa để đưa ra những dự báo chính xác hơn về các hiện tượng thiên văn này trong tương lai. Hiện nay, các nhà nghiên cứu đang đặt ra câu hỏi liệu cơ chế này có phải là quy luật chung cho tất cả các vụ bùng nổ xảy ra trên các ngôi sao khác trong vũ trụ hay không.