Tái đánh giá siêu sao WOH G64: Những nghi vấn mới về quá trình chuyển đổi thành sao khổng lồ vàng

Trong năm 2026, cộng đồng khoa học quốc tế đang tập trung xem xét lại việc phân loại WOH G64, một ngôi sao khổng lồ nằm cách Trái Đất khoảng 163.000 năm ánh sáng trong Đám mây Magellan Lớn. Với bán kính gấp 1.540 lần Mặt Trời và khối lượng tương đương 30 lần thái dương hệ của chúng ta, thiên thể này ban đầu được xếp vào nhóm siêu sao khổng lồ đỏ cực đại. WOH G64, còn được biết đến với tên gọi IRAS 04553–6825, sở hữu độ sáng gấp 282.000 lần Mặt Trời và ước tính khoảng 5 triệu năm tuổi—một con số cực kỳ trẻ so với tuổi đời 4,6 tỷ năm của Mặt Trời. Chính kích thước khổng lồ đã khiến nó được giới thiên văn đặt cho những biệt danh đầy ấn tượng như "Quái vật" hay "Behemoth".

Những biến đổi đột ngột được ghi nhận trong giai đoạn 2013-2014 đã làm dấy lên giả thuyết rằng WOH G64 đang chuyển mình sang giai đoạn siêu sao khổng lồ vàng hiếm gặp. Quá trình này thường được coi là dấu hiệu báo trước của một vụ nổ siêu tân tinh hoặc sự sụp đổ thành lỗ đen. Nhóm nghiên cứu do Tiến sĩ Gonzalo Muñoz-Sánchez từ Đài quan sát Quốc gia Athens dẫn đầu từng đưa ra các kết luận cho thấy sự tiến hóa này đi kèm với việc tăng nhiệt độ và giảm bán kính xuống còn khoảng 800 lần bán kính Mặt Trời. Tuy nhiên, các dữ liệu quang phổ mới thu thập từ tháng 11 năm 2024 đến tháng 12 năm 2025 bằng Kính thiên văn Nam Phi Lớn (SALT) đã buộc các nhà khoa học phải điều chỉnh lại mô hình này một cách đáng kể.

Vào tháng 1 năm 2026, hai nhà nghiên cứu Jacco van Loon từ Đại học Keele và Keiichi Ohnaka từ Đại học Andrés Bello đã công bố những phát hiện mới trên tạp chí Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. Phân tích của họ đã chỉ ra sự tồn tại của các dải hấp thụ phân tử oxit titan (TiO) trong bầu khí quyển của WOH G64. Đây là một chỉ dấu quan trọng vì các siêu sao khổng lồ vàng có nhiệt độ cao hơn nhiều, không thể duy trì sự ổn định của các phân tử này. Khám phá này đã bác bỏ giả thuyết về sự chuyển đổi sang trạng thái khổng lồ vàng, đồng thời khẳng định WOH G64 nhiều khả năng vẫn giữ nguyên trạng thái là một siêu sao khổng lồ đỏ.

Các chuyên gia Van Loon và Ohnaka cho rằng hiện tượng mờ đi khoảng hai cấp sao được ghi nhận vào năm 2025 có thể là kết quả của sự tương tác giữa WOH G64 và một ngôi sao đồng hành nóng bỏng, thay vì là dấu hiệu của sự kết thúc vòng đời. Trước đó, vào năm 2024, thiết bị giao thoa kế của Kính thiên văn Rất Lớn (VLTI) tại Chile đã cung cấp hình ảnh chi tiết nhất về một ngôi sao bên ngoài dải Ngân hà, tiết lộ một kén bụi bao quanh xác nhận quá trình mất khối lượng diễn ra mãnh liệt. Dự án ASSESS (2018–2024) do Tiến sĩ Alceste Bonanos điều hành cũng đã sử dụng WOH G64 như một ví dụ điển hình để nghiên cứu về sự mất khối lượng theo từng giai đoạn ở các ngôi sao lớn.

Cuộc tranh luận khoa học này làm nổi bật sự phức tạp trong việc mô phỏng những giai đoạn cuối cùng của vòng đời các ngôi sao khổng lồ, nơi sự mất ổn định có thể xuất phát từ các quá trình nội tại hoặc do tương tác hệ sao đôi. Những sự không chắc chắn tương tự trong việc giải thích hành vi của các ngôi sao lớn cũng từng được quan sát thấy ở trường hợp của sao Betelgeuse. Với bức xạ cường độ cao và tốc độ tiến hóa nhanh chóng, những ngôi sao như WOH G64 tạo ra môi trường khắc nghiệt đối với sự sống. Việc quan sát WOH G64 mang lại cơ hội quý giá để theo dõi động lực tiến hóa của các vì sao trong thời gian thực.

Hiện tại, các nhà thiên văn học vẫn duy trì ba kịch bản chính cho tương lai của WOH G64: một vụ nổ siêu tân tinh rực rỡ, sự sụp đổ trực tiếp thành lỗ đen hoặc tiếp tục tồn tại như một siêu sao khổng lồ đỏ bất thường dưới tác động của ngôi sao đồng hành. Sự kiện này không chỉ là một bước tiến trong ngành vật lý thiên văn mà còn nhắc nhở chúng ta về những bí ẩn còn ẩn giấu trong vũ trụ bao la. Việc xác định chính xác trạng thái của WOH G64 giúp tinh chỉnh các mô hình tiến hóa sao, vốn đóng vai trò then chốt trong việc hiểu về nguồn gốc của các nguyên tố nặng trong vũ trụ.