Sao chổi C/2025 R3 (PanSTARRS) — Ứng cử viên sáng giá cho danh hiệu «Sao chổi Đại hành của năm 2026»

Cộng đồng thiên văn học quốc tế hiện đang đổ dồn sự chú ý vào sao chổi C/2025 R3 (PanSTARRS), một thiên thể được dự báo có tiềm năng trở thành vật thể sáng nhất trên bầu trời đêm vào năm 2026. Đây là một thiên thể chu kỳ dài, được cho là có nguồn gốc từ Đám mây Oort – một vùng giả thuyết bao quanh hệ Mặt Trời chứa đầy các vật thể băng giá ở ranh giới xa xôi nhất. Hệ thống Pan-STARRS, đặt tại núi lửa Haleakala ở Hawaii, đã phát hiện ra sao chổi này vào ngày 8 tháng 9 năm 2025. Tính đến giữa tháng 1 năm 2026, vật thể này đang ở cách Trái Đất khoảng 348 triệu km, di chuyển trong không gian giữa quỹ đạo của sao Hỏa và sao Mộc.

Các đặc tính quỹ đạo phân loại C/2025 R3 là một sao chổi chu kỳ dài với thời gian quay quanh Mặt Trời có thể lên tới hàng nghìn năm, mặc dù con số chính xác vẫn đang trong quá trình xác định. Theo tính toán, điểm cận nhật – thời điểm sao chổi tiến gần Mặt Trời nhất – sẽ diễn ra vào ngày 20 tháng 4 năm 2026. Tại thời điểm đó, nó sẽ cách ngôi sao của chúng ta khoảng 76,3 triệu km (tương đương 0,51 đơn vị thiên văn AU), vị trí nằm giữa quỹ đạo của sao Thủy và sao Kim. Khoảng cách gần Trái Đất nhất dự kiến rơi vào ngày 27 tháng 4 năm 2026, khi độ chia cách giảm xuống còn xấp xỉ 71 triệu km. Thời điểm quan sát lý tưởng nhất tại Bắc bán cầu được dự báo từ cuối tháng 4 đến đầu tháng 5 năm 2026, khi sao chổi di chuyển qua các chòm sao Song Ngư, Bán Nhân Mã và Kim Ngưu.

Yếu tố then chốt quyết định sự kỳ vĩ của thiên thể này chính là độ sáng cuối cùng, vốn phụ thuộc vào phản ứng của hạt nhân sao chổi với bức xạ mặt trời và cường độ giải phóng bụi, khí. Các chuyên gia đưa ra nhiều kịch bản khác nhau: từ dự báo thận trọng ở mức cấp sao 8 (đòi hỏi phải có ống nhòm) đến mức lạc quan đạt cấp sao 2,5 (cho phép quan sát rõ bằng mắt thường). Sự kiện Trăng mới vào ngày 17 tháng 4 năm 2026, ngay trước thời điểm cận nhật, sẽ tạo điều kiện quan sát tuyệt vời nhờ bầu trời tối, không bị ảnh hưởng bởi ánh trăng. Một số tính toán quỹ đạo còn gợi ý rằng đây có thể là một quỹ đạo hình hyperbol, đồng nghĩa với việc lần ghé thăm năm 2026 sẽ là lần duy nhất C/2025 R3 xuất hiện trong vùng nội hệ Mặt Trời trước khi vĩnh viễn rời đi.

Sự xuất hiện của C/2025 R3 tiếp nối chuỗi hoạt động sôi động của các sao chổi như C/2023 A3 (Tsuchinshan-ATLAS) trong năm 2024 và C/2025 A6 (Lemmon) năm 2025, biến PanSTARRS trở thành ứng viên hàng đầu cho danh hiệu «Sao chổi Đại hành của năm 2026». Sự quan tâm đặc biệt này trái ngược với cuộc chia tay thầm lặng của vật thể liên sao 3I/ATLAS khi nó đang dần rời khỏi hệ Mặt Trời. 3I/ATLAS, vị khách liên sao thứ ba từng được ghi nhận, đã đi qua điểm cận nhật vào khoảng ngày 29-30 tháng 10 năm 2025 ở khoảng cách 1,4 AU. Sau khi đạt khoảng cách gần nhất với Trái Đất vào ngày 19 tháng 12 năm 2025 ở mức 270 triệu km, vật thể này được dự đoán sẽ hoàn toàn thoát khỏi vùng các hành tinh của hệ Mặt Trời vào đầu những năm 2030.

Hành trình của 3I/ATLAS vẫn tiếp tục mang lại những dữ liệu khoa học quý giá: vào ngày 16 hoặc 17 tháng 3 năm 2026, nó dự kiến sẽ có cuộc tiếp cận gần với hệ thống sao Mộc, cụ thể là vệ tinh dị hình Eupheme. Các nghiên cứu chuyên sâu chỉ ra rằng 3I/ATLAS có thể đã trải qua từ 3 đến 11 tỷ năm lang thang trong dải Ngân Hà trước khi tình cờ đi ngang qua hệ thống của chúng ta. Khác biệt với các sao chổi nội địa, 3I/ATLAS cho thấy sự bốc hơi nước mạnh mẽ bất thường ngay cả khi ở khoảng cách rất xa Mặt Trời. Như vậy, năm 2026 mang đến một tiêu điểm kép cho ngành thiên văn: sự chờ đợi một màn trình diễn rực rỡ từ C/2025 R3 có nguồn gốc từ Đám mây Oort, và việc nghiên cứu sâu hơn về vật thể liên sao độc đáo 3I/ATLAS. Việc quan sát những thiên thể như C/2025 R3 không chỉ là một trải nghiệm thị giác mà còn giúp giới khoa học củng cố giả thuyết về sự tồn tại của Đám mây Oort – cái nôi của các sao chổi chu kỳ dài.