Dữ liệu Mô hình Khí quyển Mới Nhấn Mạnh Tính Xuyên Biên Giới Của Bão Bụi Trung Á

Dữ liệu mô hình hóa khí quyển được trình bày tại Hội nghị các Bên lần thứ 16 (COP16) của Công ước Liên Hợp Quốc về Chống Sa mạc hóa (UNCCD) đã làm nổi bật tính chất xuyên biên giới nghiêm trọng của các hiện tượng Bão Cát và Bụi (SDS) đang diễn ra tại Trung Á. Những cơn bão này được xác định không chỉ là mối đe dọa cục bộ mà còn là một thách thức khí hậu khu vực, đòi hỏi sự phối hợp hành động đa quốc gia. Hiện tượng này tương đồng với những cảnh báo toàn cầu của Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) về việc bụi khoáng có khả năng di chuyển hàng nghìn kilômét, thậm chí vượt qua các đại dương.

Các nghiên cứu chuyên sâu sử dụng hệ thống mô hình hóa RAMS/ICLAMS đã đưa ra những phát hiện quan trọng về hiệu quả của các biện pháp can thiệp sinh thái. Cụ thể, việc phục hồi thảm thực vật tại các khu vực nguồn phát sinh bụi có tiềm năng làm giảm nồng độ bụi trong không khí tới 80% trong những tháng cao điểm tại các điểm nóng về phát thải. Kết quả này phù hợp với các nỗ lực chung trong khu vực, nơi các quốc gia đang tìm kiếm các giải pháp dựa trên tự nhiên để đối phó với suy thoái đất và biến đổi khí hậu, vốn là nguyên nhân gốc rễ của hiện tượng SDS.

Một khía cạnh đáng chú ý được nhấn mạnh là nguồn gốc ô nhiễm bụi tại Uzbekistan. Dữ liệu mô hình hóa cho thấy lên đến 70% lượng bụi trong khí quyển trên lãnh thổ Uzbekistan có nguồn gốc từ bên ngoài biên giới quốc gia. Điều này khẳng định rằng các nỗ lực giảm thiểu bụi ở cấp độ quốc gia, như Chương trình Giảm thiểu giai đoạn 2024-2028 của Uzbekistan, sẽ không đạt được hiệu quả tối đa nếu thiếu sự hợp tác khu vực chặt chẽ và các hệ thống cảnh báo sớm chung. Sự phụ thuộc lẫn nhau này thúc đẩy các quốc gia Trung Á xây dựng các cơ chế hợp tác liên chính phủ mạnh mẽ hơn.

Việc triển khai các hệ thống cảnh báo sớm tích hợp, theo kêu gọi của WMO, là cần thiết để giảm thiểu thiệt hại kinh tế và sức khỏe cộng đồng. Thiệt hại này bao gồm việc làm giảm năng suất cây trồng tới 25% và gia tăng các bệnh về hô hấp và tim mạch. Trong bối cảnh rộng hơn, các quốc gia khu vực đang tích cực tìm kiếm sự hỗ trợ từ các đối tác phát triển để thực hiện các chiến lược xanh. Ví dụ, Khung Kế hoạch Quốc gia của Uzbekistan giai đoạn 2024-2028, được đồng thuận với Viện Tăng trưởng Xanh Toàn cầu (GGGI), tập trung vào việc huy động 50 triệu USD cho nông nghiệp và lâm nghiệp thích ứng với khí hậu. Những sáng kiến này gián tiếp hỗ trợ giảm thiểu nguồn bụi bằng cách cải thiện sức khỏe đất đai và thảm thực vật.

Tăng cường hợp tác khu vực được xem là yếu tố then chốt cho sự ổn định kinh tế và xã hội. Các quốc gia như Uzbekistan đang tìm cách tăng cường quan hệ đối tác với các khối khác, ví dụ như đề xuất mở rộng hợp tác với ASEAN, nhằm giải quyết các vấn đề xuyên biên giới như SDS thông qua các diễn đàn quốc tế và khu vực. Sự đồng bộ hóa trong chính sách và hành động được xác định là chìa khóa để kiểm soát hiệu quả các nguồn phát thải bụi từ các vùng sa mạc và đất khô cằn rộng lớn của Trung Á.