Orta Asya Toz Fırtınaları: Bölgesel İklim Eylemi RAMS/ICLAMS Verileriyle Zorunlu Kılınıyor

Birleşmiş Milletler Çölleşme ile Mücadele Sözleşmesi (UNCCD) kapsamında Riyad, Suudi Arabistan'da 2 ila 13 Aralık 2024 tarihleri arasında düzenlenen 16. Taraflar Konferansı (COP16), Orta Asya'yı etkileyen Kum ve Toz Fırtınalarının (SDS) kritik sınır aşan niteliğini bir kez daha gündeme taşıdı. Konferans, bölgedeki çevresel zorlukların ulusal sınırları aşan bir işbirliği gerektirdiğini vurguladı. Türkiye, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum'un katılımıyla bu önemli platformda yer alarak deneyimlerini paylaştı.

RAMS/ICLAMS modelleme sisteminin kullanıldığı yeni atmosferik analizler, birincil kaynak bölgelerde bitki örtüsü restorasyonunun hayati önem taşıdığını ortaya koymaktadır. Bu restorasyon çabalarının, bazı aylarda atmosferdeki toz konsantrasyonlarını yüzde 80'e kadar düşürme potansiyeli bulunmaktadır. RAMS'in ICLAMS gibi genişletilmiş versiyonları, tozun bulut özellikleri ve yağış oranları üzerindeki etkilerini incelemek için bilimsel çalışmaların temelini oluşturmaktadır.

Çin'deki Kubuqi Çölü örneği, bu yaklaşımın etkinliğini kanıtlamaktadır; burada başarılı ekolojik restorasyonun yıllık kum fırtınası gün sayısını %80'den fazla azalttığı gözlemlenmiştir. Bu durum, bitki örtüsü ile toz azaltma arasındaki doğrudan ilişkiyi teyit etmektedir. Bölge ülkelerinin tek başına yürüteceği çabaların yetersiz kaldığı, Özbekistan üzerindeki atmosferik tozun yüzde 70'e varan bir kısmının dış kaynaklardan geldiği belirlenmiştir. Bu bağlamda, Özbekistan'ın 2024-2028 ulusal azaltım programının başarısı, ortak erken uyarı sistemleri ve sağlam bölgesel işbirliği mekanizmalarının kurulmasına bağlıdır.

Orta Asya genelinde su kıtlığı gibi ek çevresel baskılar da mevcuttur; Dünya Bankası verilerine göre 37 milyondan fazla insan su kıtlığı yaşanan bölgelerde yaşamaktadır. COP16'da kabul edilen kararlar, kuraklık çerçevesi müzakerelerinde ilerleme sağlanamasa da, arazi restorasyonu, cinsiyet, sivil toplum katılımı ve bilim gibi tematik alanlarda somut adımlar atıldığını göstermiştir. Türkiye'nin de aktif rol aldığı bu platformda, bölgesel ve küresel işbirliğinin kuraklığa karşı dayanıklılığın anahtarı olduğu teyit edilmiştir.

Orta Asya ülkeleri, denizlere kapalı iç coğrafyanın getirdiği iklimsel zorlukların üstesinden gelmek amacıyla geçmişte de bölgesel işbirliği girişimleri geliştirmiştir. Bu tür ortaklıklar, meteorolojik tehlikelere karşı ortak çözümler arayışında stratejik bir zorunluluk teşkil etmektedir.