Regionale Samenwerking Essentieel voor Aanpak Grensoverschrijdende Zand- en Stofstormen Centraal-Azië

Nieuwe atmosferische modelleringsgegevens, gepresenteerd tijdens de UNCCD COP16 in Riyadh, Saoedi-Arabië (2-13 december 2024), onderstrepen het kritieke grensoverschrijdende karakter van de zand- en stofstormen (SDS) die Centraal-Azië treffen. De bijeenkomst diende als een belangrijk forum om de mondiale ambitie voor landherstel en droogteresistentie te verhogen, met een specifieke focus op het versterken van de veerkracht tegen escalerende stormen. Jaarlijks bereikt een geschatte twee miljard ton zand en stof de atmosfeer, een hoeveelheid die overeenkomt met het gewicht van 350 Grote Piramides van Gizeh, waarbij menselijke activiteiten meer dan 25% van dit probleem veroorzaken.

Onderzoek met het RAMS/ICLAMS-systeem, een gespecialiseerde versie van het Regional Atmospheric Modeling System, toont aan dat vegetatieherstel van primordiaal belang is. Dit herstel heeft de potentie om de concentraties van luchtverontreinigende stoffen door stof met wel 80% te verminderen in de belangrijkste brongebieden gedurende bepaalde maanden. Het systeem integreert complexe mechanismen voor de productie, het transport en de verwijdering van woestijnstof, wat een beter begrip van deze processen essentieel maakt voor vroegtijdige waarschuwingssystemen, waterbeheer en landbouwzekerheid.

De transnationale aard van de stormen wordt bevestigd door de situatie in Oezbekistan, waar tot 70% van het atmosferische stof van externe oorsprong is. Dit vereist dat nationale mitigatie-inspanningen, zoals het Nationaal Programma ter Bestrijding van Stofstormen en het Beperken van de Gevolgen daarvan voor 2024-2030, robuuste regionale samenwerking en gezamenlijke vroegtijdige waarschuwingssystemen ondersteunen. Oezbekistan streeft er met dit programma naar de frequentie van zware stofstormen tegen 2028 met 50% te verminderen ten opzichte van de huidige situatie.

De gevolgen zijn zichtbaar in steden als Termez, de zuidelijkste grote stad van Oezbekistan, waar de hoogste dagelijkse pieken in fijnstof (PM10 en PM2.5) worden veroorzaakt door stofpluimen van bronnen tot bijna 900 kilometer ver, zoals het Aralmeergebied. Arnold Kreilhuber, Directeur van het Europa-kantoor van het VN-Milieuprogramma (UNEP), benadrukte dat sterke winden geen grenzen respecteren, wat de noodzaak van gezamenlijke actie tussen buurlanden voor gegevensdeling en gecoördineerde oplossingen bevestigt.

De strijd wordt regionaal versterkt door initiatieven zoals een nieuw mondiaal partnerschap, aangekondigd op de COP16 en ondersteund door de Wereld Meteorologische Organisatie (WMO), met een initiële toezegging van Saoedi-Arabië van maximaal 10 miljoen dollar over de eerste vijf jaar. Dit partnerschap zal de regionale WMO-centra voor zand- en stofstormen ondersteunen. De bredere context in Centraal-Azië, beïnvloed door de gevolgen van de Aralzee-ramp, wordt aangepakt door de Regionale Strategie voor het Beheer van Zand- en Stofstormen 2021-2030, die zich richt op het mitigeren van actieve bronnen en het plannen van proactieve maatregelen in ontvangende gebieden.

Oezbeekse binnenlandse maatregelen omvatten de modernisering van raffinaderijen tot brandstof van hogere kwaliteit en een verbod op brandstof onder de Euro-4-standaard vanaf 2025, naast de aanleg van 441 hectare aan groene gordels en parken in en rond Tasjkent in de komende vijf jaar. Deze maatregelen, samen met de versterking van het monitoringnetwerk met ondersteuning van de Zamin Foundation, tonen een nationale inzet om de antropogene bijdrage aan de luchtvervuiling te verminderen, naast de noodzakelijke grensoverschrijdende afstemming.