Transgraniczny Charakter Burz Pyłowych w Azji Środkowej Wymaga Zintegrowanych Działań Klimatycznych

Nowe dane pochodzące z zaawansowanego modelowania atmosferycznego, zaprezentowane podczas 16. Sesji Konferencji Stron Konwencji Narodów Zjednoczonych w Sprawie Zwalczania Pustynnienia (UNCCD COP16), jednoznacznie wskazują na krytyczny, transgraniczny charakter Burz Piaskowych i Pyłowych (SDS) dotykających region Azji Środkowej. Konferencja ta, która odbyła się w Rijadzie w Arabii Saudyjskiej od 2 do 13 grudnia 2024 roku, stanowiła kluczowy moment dla podniesienia globalnej ambicji w zakresie odporności na suszę i degradację gruntów. W kontekście globalnego kryzysu środowiskowego, gdzie 40% światowych gruntów rolnych jest uszkodzonych, a ponad trzy czwarte obszarów doświadcza coraz bardziej suchych warunków, problem ten nabiera szczególnego znaczenia dla stabilności regionalnej.

Badania wykorzystujące zaawansowany system modelowania RAMS/ICLAMS dostarczyły dowodów na to, że odnowa roślinności jest działaniem priorytetowym, zdolnym do zredukowania stężenia pyłu w powietrzu nawet o 80% w kluczowych obszarach źródłowych w określonych miesiącach roku. Ta potencjalna redukcja stanowi narzędzie w walce z zanieczyszczeniem powietrza, które ma bezpośredni wpływ na zdrowie publiczne i gospodarki krajów regionu. Ponadto, inicjatywy takie jak „Zielona Azja Środkowa”, zainicjowana przez Niemcy, podkreślają, że skoro zmiany klimatu nie znają granic, odpowiedź na nie nie może być ograniczona przez granice państwowe, co wymaga ścisłej kooperacji.

Kluczowe jest zrozumienie, że aż do 70% atmosferycznego pyłu obserwowane nad Uzbekistanem ma swoje źródło poza jego granicami państwowymi, co uwypukla niewystarczalność samych krajowych programów mitygacyjnych. Uzbekistan realizuje swój program redukcji SDS na lata 2024-2028, będący częścią szerszej Strategii Partnerstwa Krajowego na lata 2024–2028. Aby te krajowe wysiłki, w tym te dotyczące cen dwutlenku węgla, które Uzbekistan planuje wprowadzić, przyniosły zamierzony skutek, niezbędna jest silna współpraca regionalna oraz wdrożenie wspólnych systemów wczesnego ostrzegania.

Delegaci na COP16, których liczba była trzykrotnie większa niż na poprzedniej konferencji, dyskutowali o konieczności mobilizacji innowacji i inwestycji, aby przywrócić zdrowie gruntów, co jest fundamentem bezpieczeństwa żywnościowego i wodnego. W kontekście Uzbekistanu, gdzie zmiany klimatu mogą spowolnić wzrost PKB o niemal trzy punkty procentowe do 2029 roku, działania te mają wymiar ekonomiczny o najwyższym priorytecie. Globalne zapotrzebowanie na finansowanie działań na rzecz gruntów szacowane jest na około 300 miliardów USD rocznie do osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju na rok 2030, co wymaga zaangażowania sektora prywatnego i innowacyjnych mechanizmów finansowania mieszanego.

Wzmocnienie koordynacji regionalnej, w tym w zakresie zarządzania zasobami wodnymi, które historycznie bywały źródłem napięć, jest teraz przekształcane w potencjał współpracy transgranicznej. Wdrożenie ram decyzyjnych z Rijadu w życie pozostaje wyzwaniem dla zapewnienia stabilnej i zielonej przyszłości w Azji Środkowej.