Khai trương Kho lưu trữ Lõi băng Toàn cầu tại Nam Cực nhằm bảo tồn lịch sử khí hậu Trái Đất

Vào ngày 14 tháng 1 năm 2026, một cột mốc quan trọng trong nỗ lực bảo tồn di sản khoa học của nhân loại đã được thiết lập với việc khánh thành kho lưu trữ lõi băng toàn cầu đầu tiên trên thế giới tại trạm nghiên cứu Concordia, Nam Cực. Sáng kiến mang tính lịch sử này được thực hiện bởi Quỹ Ice Memory – một liên minh quốc tế quy tụ các viện nghiên cứu hàng đầu châu Âu, bao gồm Trung tâm Nghiên cứu Khoa học Quốc gia Pháp (CNRS), Viện Nghiên cứu Phát triển Pháp (IRD) và Đại học Ca' Foscari Venice của Ý. Trong bối cảnh các dòng sông băng trên toàn cầu đang tan chảy với tốc độ nhanh chóng do biến đổi khí hậu, dự án này đóng vai trò như một chiến dịch cứu hộ khẩn cấp nhằm lưu giữ những dữ liệu vô giá về lịch sử khí quyển và môi trường của hành tinh chúng ta trước khi chúng biến mất vĩnh viễn.

Kho lưu trữ độc đáo của Ice Memory được thiết kế dưới dạng một hang tuyết nhân tạo nằm sâu 9 mét bên dưới lớp tuyết nén chặt của lục địa băng giá, nơi duy trì nhiệt độ tự nhiên ổn định ở mức lý tưởng khoảng -52°C. Phương pháp bảo quản thụ động này đã chính thức nhận được sự chấp thuận từ Hệ thống Hiệp ước Nam Cực vào năm 2024, giúp loại bỏ hoàn toàn sự phụ thuộc vào các hệ thống làm lạnh nhân tạo vốn tiêu tốn nhiều năng lượng và dễ gặp rủi ro. Giải pháp này đảm bảo các mẫu vật quý giá luôn được an toàn trước những nguy cơ như sự cố mất điện, hỏng hóc kỹ thuật hoặc những biến động địa chính trị không lường trước được trên thế giới. Lô hàng đầu tiên cập bến kho lưu trữ có tổng trọng lượng 1,7 tấn, bao gồm các lõi băng được chiết xuất từ sông băng Mont Blanc ở Pháp và Grand Combin ở Thụy Sĩ. Những báu vật khoa học này đã trải qua một hành trình vận chuyển đông lạnh nghiêm ngặt kéo dài 50 ngày, bắt đầu từ cảng Trieste của Ý để đến được điểm dừng chân cuối cùng tại vùng cao nguyên Nam Cực.

Giáo sư Carlo Barbante, Phó Chủ tịch Quỹ Ice Memory và là chuyên gia tại Đại học Ca' Foscari Venice, nhấn mạnh rằng nỗ lực này là một lời cam kết bảo đảm cho tương lai, giúp lưu truyền các hồ sơ về khí quyển, sol khí và các chất gây ô nhiễm cho các thế hệ mai sau. Những nhà khoa học trong tương lai sẽ có cơ hội sử dụng các công nghệ phân tích tiên tiến chưa từng được phát minh ở thời điểm hiện tại để giải mã những bí ẩn nằm sâu trong băng đá. Được khởi xướng từ năm 2015, dự án Ice Memory đặt mục tiêu đầy tham vọng là thu thập và lưu trữ mẫu vật từ 20 sông băng trọng điểm trên toàn thế giới trong vòng hai thập kỷ. Sự kiện khánh thành kho lưu trữ diễn ra trùng hợp với thời điểm bắt đầu Thập kỷ Hành động vì Khoa học Băng quyển (2025–2034) do UNESCO điều phối. Đây là một hành động cấp thiết khi các dữ liệu vệ tinh và thực địa cho thấy các sông băng trên toàn cầu đã mất đi khoảng 5% khối lượng băng tổng thể kể từ năm 2000.

Trạm Concordia, nơi đặt kho lưu trữ, là một cơ sở nghiên cứu chiến lược được quản lý chung bởi Viện Cực Pháp (IPEV) và Chương trình Nghiên cứu Nam Cực Quốc gia Ý (PNRA). Tọa lạc tại khu vực Dome C trên cao nguyên Nam Cực, địa điểm này được lựa chọn nhờ sở hữu những điều kiện tự nhiên ổn định nhất trên Trái Đất, tạo ra môi trường hoàn hảo cho việc bảo quản lõi băng trong dài hạn mà không cần can thiệp nhân tạo. Bà Celeste Saulo, Tổng thư ký Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO), đã mô tả những lõi băng này là các "điểm tham chiếu" không thể thay thế để nhân loại hiểu rõ cách thức và lý do tại sao hệ thống khí hậu toàn cầu lại thay đổi như hiện nay. Với sự công nhận và hỗ trợ từ UNESCO, sáng kiến Ice Memory đang hiện thực hóa mục tiêu xây dựng thư viện băng đá đầu tiên của thế giới, bảo vệ vĩnh viễn những bằng chứng khoa học về quá khứ của Trái Đất cho hàng trăm năm tới.