Wereldwijde ijskernkluis geopend op Antarctica om klimaatgeschiedenis van de aarde te redden

Op 14 januari 2026 werd op het Antarctische onderzoeksstation "Concordia" een gedenkwaardige mijlpaal bereikt met de officiële opening van 's werelds eerste wereldwijde opslagplaats voor ijskernen. Dit visionaire project is een initiatief van de Ice Memory Foundation, een internationaal consortium van vooraanstaande Europese wetenschappelijke instellingen, waaronder het Franse CNRS en IRD, evenals de Ca' Foscari Universiteit van Venetië. In een tijd waarin de opwarming van de aarde leidt tot een ongekende versnelling van het smelten van gletsjers, fungeert deze faciliteit als een cruciale kluis voor de klimatologische geschiedenis van onze planeet. Door ijsmonsters veilig te stellen voordat ze voorgoed verdwijnen, probeert de stichting een onvervangbaar archief van milieuveranderingen over duizenden jaren te behouden voor toekomstig wetenschappelijk onderzoek.

De fysieke structuur van de Ice Memory-opslagplaats is even ingenieus als eenvoudig: het betreft een sneeuwgrot die negen meter diep is uitgegraven in een massieve sneeuwbank, waar een constante natuurlijke temperatuur van circa -52°C heerst. Deze vorm van passieve opslag werd in 2024 formeel goedgekeurd door de adviesorganen van het Verdrag inzake Antarctica. Het grote voordeel van deze methode is dat er geen kunstmatige koeling of externe energiebronnen nodig zijn, waardoor de monsters beschermd blijven tegen technische storingen, stroomuitval of de gevolgen van wereldwijde geopolitieke instabiliteit. De eerste zending die in de kluis is geplaatst, weegt 1,7 ton en bevat kostbare ijskernen die zijn gewonnen uit de gletsjers van de Mont Blanc in Frankrijk en de Grand Combin in Zwitserland. Deze monsters hebben een logistiek complexe reis van 50 dagen achter de rug, waarbij ze in speciale koelcontainers vanuit de Italiaanse havenstad Triëst naar het hart van Antarctica werden getransporteerd.

Carlo Barbante, vicevoorzitter van de stichting en professor aan de Ca' Foscari Universiteit van Venetië, benadrukte tijdens de ceremonie dat deze maatregel essentieel is om de chemische samenstelling van de atmosfeer uit het verleden te bewaren. De ijskernen bevatten sporen van gassen, aerosolen en vervuilende stoffen die als een tijdscapsule fungeren. Barbante wees erop dat toekomstige generaties onderzoekers waarschijnlijk over analytische technieken zullen beschikken die wij ons nu nog niet kunnen voorstellen, waardoor dit ijs nog meer geheimen zal prijsgeven. Het Ice Memory-project, dat oorspronkelijk in 2015 werd gelanceerd, heeft de ambitieuze doelstelling om binnen een tijdsbestek van 20 jaar monsters van 20 bedreigde gletsjers wereldwijd te verzamelen. Dit initiatief valt strategisch samen met de start van het Decennium van Actie voor Cryosferische Wetenschappen (2025–2034), gecoördineerd door UNESCO. De noodzaak voor dergelijke actie is evident, aangezien satellietgegevens aantonen dat gletsjers wereldwijd sinds het jaar 2000 al ongeveer 5% van hun totale ijsvolume hebben verloren.

Het station "Concordia" bevindt zich op het afgelegen Antarctische plateau in het gebied dat bekend staat als Dome C, een van de meest onherbergzame maar stabiele plekken op aarde. Het station wordt gezamenlijk geëxploiteerd door het Franse Poolinstituut (IPEV) en het Italiaanse Nationale Programma voor Antarctisch Onderzoek (PNRA). Deze locatie werd specifiek geselecteerd omdat de natuurlijke omstandigheden daar de meest betrouwbare garantie bieden voor de langetermijnconservering van de ijsmonsters. Celeste Saulo, de secretaris-generaal van de Wereld Meteorologische Organisatie, prees het project en omschreef de ijskernen als fundamentele "referentiepunten" die ons helpen begrijpen hoe en waarom het klimaat op aarde door de eeuwen heen is veranderd. Dankzij de erkenning door UNESCO is de weg nu vrij voor de verdere ontwikkeling van deze eerste wereldwijde bibliotheek van ijs, een wetenschappelijk erfgoed dat van onschatbare waarde zal zijn voor de komende eeuwen.