Chó lao động có kích thước não bộ nhỏ hơn các giống chó cảnh: Những phát hiện mới từ nghiên cứu khoa học

Trong giới khoa học, một giả định truyền thống bấy lâu nay vẫn tồn tại: ở các loài động vật có vú, kích thước não bộ lớn hơn so với trọng lượng cơ thể thường tỷ lệ thuận với mức độ thông minh cao hơn. Quy luật này đã được chứng minh là chính xác đối với phần lớn các loài động vật hoang dã trong tự nhiên. Tuy nhiên, các nghiên cứu chuyên sâu gần đây về loài chó nhà đã chỉ ra một sự thay đổi đáng kinh ngạc, cho thấy quá trình chọn lọc giống có chủ đích của con người đã tạo ra một ngoại lệ hiếm hoi, thách thức quan điểm về mối liên hệ trực tiếp giữa thể tích não và năng lực nhận thức ở các loài đã được thuần hóa.

Một nhóm các nhà khoa học quốc tế đã tiến hành một cuộc phân tích chi tiết trên hộp sọ của hơn 1.600 cá thể thuộc 172 giống chó khác nhau để làm sáng tỏ vấn đề này. Các chuyên gia đến từ những tổ chức danh tiếng như Đại học Montpellier và Đại học Zurich đã sử dụng chỉ số Thể tích nội sọ tương đối (REV) để đánh giá một cách chính xác kích thước não bộ trong mối tương quan với kích thước tổng thể của cơ thể vật nuôi. Kết quả của công trình nghiên cứu, được công bố trên tạp chí khoa học uy tín Biology Letters, đã hé lộ những mối liên hệ đầy bất ngờ giữa chỉ số REV, mục đích sử dụng của từng giống chó và các đặc điểm hành vi đặc thù của chúng.

Dữ liệu thu thập được cho thấy những giống chó đòi hỏi khả năng tự kiểm soát cao, sự bền bỉ và các hoạt động nhận thức phức tạp như chó chăn gia súc hay chó tìm kiếm cứu nạn lại sở hữu chỉ số REV thấp nhất. Điển hình là các giống chó thực hiện những nhiệm vụ đòi hỏi kỹ năng chuyên môn cao như Rottweiler hay Siberian Husky lại có thể tích não tương đối nhỏ nhất so với cơ thể. Quan sát này gợi ý rằng năng lực xuất chúng và trí thông minh của chúng không dựa trên khối lượng chất xám lớn, mà nằm ở sự tổ chức mạng lưới thần kinh chuyên biệt và hiệu quả hơn, cho phép xử lý thông tin nhanh chóng với tài nguyên tối thiểu.

Ngược lại, các giống chó cảnh nhỏ bé được lai tạo chủ yếu với mục đích làm bạn và đồng hành cùng con người, chẳng hạn như Chihuahua hay Phốc sóc (Pomeranian), lại sở hữu thể tích não tương đối cao nhất. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng những giống chó có chỉ số REV lớn này thường biểu hiện các dấu hiệu hành vi rõ rệt liên quan đến sự lo âu khi phải xa cách chủ nhân, tính nhút nhát và nhu cầu tìm kiếm sự chú ý một cách chủ động. Điều này nhấn mạnh một thực tế rằng việc chọn lọc giống dựa trên sự tương tác xã hội và tình cảm có thể đã làm thay đổi hướng tiến hóa, tập trung vào các mô hình hành vi cụ thể mà không nhất thiết phải đi kèm với sự phát triển của các vùng não bộ phức tạp khác.

Công trình nghiên cứu cũng xác nhận một sự thật lịch sử rằng não của chó nhà hiện nay trung bình nhỏ hơn khoảng 20% so với tổ tiên của chúng là loài sói xám khi xét về tỷ lệ cơ thể. Sự sụt giảm này đã bắt đầu từ những giai đoạn sơ khai của quá trình thuần hóa, vốn được cho là đã diễn ra từ khoảng hai mươi lăm nghìn năm trước. Tuy nhiên, việc lai tạo các giống chó hiện đại sau này, có lẽ để thích nghi với môi trường xã hội ngày càng phức tạp và quá trình đô thị hóa, đã dẫn đến sự gia tăng kích thước não ở các dòng chó mới so với các giống cổ xưa. Enikő Kubinyi từ Đại học Eötvös Loránd nhận định rằng môi trường sống đa dạng và những yêu cầu khắt khe hơn từ phía con người có thể là động lực thúc đẩy sự tăng trưởng này ở các dòng chó hiện đại.

Như vậy, quá trình tiến hóa dưới tác động trực tiếp của con người đã dẫn đến một sự tái cấu trúc sâu sắc trong não bộ loài chó. Trong bối cảnh này, sự chuyên môn hóa về chức năng và hiệu quả của các kết nối thần kinh, chứ không phải kích thước tuyệt đối của bộ não, mới là yếu tố then chốt quyết định sự thành công trong việc thực hiện các nhiệm vụ được giao. Khả năng học hỏi và trí thông minh của loài chó, theo các bằng chứng khoa học mới nhất, dường như không phụ thuộc trực tiếp vào thể tích não bộ tương đối của chúng.

Những phát hiện này không chỉ mở ra cái nhìn mới về sinh học tiến hóa mà còn giúp chúng ta hiểu rõ hơn về cách mà sự can thiệp của con người định hình lại thế giới tự nhiên. Việc hiểu rằng một bộ não nhỏ hơn có thể hoạt động hiệu quả hơn trong các nhiệm vụ chuyên biệt giúp giải thích tại sao các giống chó lao động vẫn luôn là những trợ thủ đắc lực nhất của con người trong suốt hàng ngàn năm qua, bất kể kích thước cơ thể hay cấu tạo hộp sọ của chúng ra sao.