Werkshonden hebben relatief kleinere hersenen dan gezelschapshonden: nieuwe onderzoeksresultaten

In de wetenschappelijke wereld werd lang aangenomen dat een groter brein in verhouding tot het lichaamsgewicht synoniem staat voor een hogere intelligentie. Dit principe gaat op voor de meeste wilde diersoorten, maar bij gedomesticeerde honden blijkt dit anders te liggen. Recente studies suggereren dat doelgerichte selectie door mensen deze universele regel heeft doorbroken, waardoor de directe link tussen hersenvolume en cognitieve vermogens bij honden ter discussie staat.

Een internationaal team van onderzoekers heeft een grootschalige analyse uitgevoerd op de schedels van meer dan 1.600 honden, verdeeld over 172 verschillende rassen. Wetenschappers van gerenommeerde instellingen zoals de Universiteit van Montpellier en de Universiteit van Zürich maakten gebruik van het relatieve endocraniale volume (REV) om de hersengrootte nauwkeurig te vergelijken met de lichaamsafmetingen. De resultaten van dit onderzoek, die zijn gepubliceerd in het vakblad Biology Letters, brachten verrassende verbanden aan het licht tussen het REV, de specifieke functie van een ras en diverse gedragskenmerken.

Uit de data bleek dat honden die gefokt zijn voor zware werktaken—zoals herdershonden en zoek- en reddingshonden—juist de laagste REV-waarden vertoonden. Deze rassen, waaronder de rottweiler en de Siberische husky, moeten beschikken over een grote mate van zelfbeheersing, uithoudingsvermogen en complexe cognitieve vaardigheden. De bevindingen suggereren dat hun indrukwekkende prestaties niet voortkomen uit een grotere hoeveelheid grijze stof, maar eerder uit een uiterst efficiënte en gespecialiseerde organisatie van hun neurale netwerken.

Aan de andere kant van het spectrum bevinden zich de kleine gezelschapshonden, zoals de chihuahua en de dwergkeeshond. Deze rassen, die voornamelijk zijn gefokt voor menselijk gezelschap, bleken het hoogste relatieve hersenvolume te bezitten. Het onderzoek toonde echter ook aan dat honden met een hoog REV vaker gedrag vertonen dat geassocieerd wordt met verlatingsangst, angstgevoelens en een constante zoektocht naar aandacht. Dit wijst erop dat de selectie op sociale interactie de evolutionaire koers heeft verlegd naar specifieke gedragspatronen die niet noodzakelijkerwijs een groot totaal hersenvolume vereisen voor complexe taken.

De studie bevestigde tevens een historisch feit: de hersenen van de moderne huishond zijn gemiddeld ongeveer 20% kleiner in verhouding tot hun lichaam dan die van hun voorvaderen, de grijze wolven. Dit proces van krimp begon al in de vroege stadia van de domesticatie, die naar schatting zo'n vijfentwintigduizend jaar geleden een aanvang nam. Opvallend is echter dat de hersengrootte bij moderne rassen weer is toegenomen ten opzichte van oudere hondenlijnen, waarschijnlijk als reactie op de complexere sociale omgeving en verstedelijking. Enikő Kubinyi van de Eötvös Loránd Universiteit stelt dat de verhoogde eisen die de mens aan honden stelt en de complexere leefomgeving deze recente groei hebben gestimuleerd.

De conclusie van het onderzoek is helder: de door de mens gestuurde evolutie heeft geleid tot een grondige herstructurering van het hondenhersenweefsel. Hierbij is functionele specialisatie, en niet de absolute omvang, de doorslaggevende factor voor het succesvol uitvoeren van specifieke taken. Het leervermogen van een hond lijkt dus niet direct afhankelijk te zijn van het relatieve hersenvolume, wat nieuwe perspectieven biedt op hoe we naar de intelligentie van onze trouwe viervoeters kijken.