Çalışan Köpeklerin Beyin Hacmi Süs Köpeklerinden Daha Küçük: Yeni Araştırma Verileri

Bilim dünyasında uzun süredir memelilerde vücut kütlesine oranla daha büyük bir beynin, daha yüksek zeka seviyesiyle doğrudan korelasyon içinde olduğu kabul edilirdi. Vahşi doğadaki pek çok türde gözlemlenen bu durum, evcil köpekler söz konusu olduğunda şaşırtıcı bir istisna teşkil ediyor. Yapılan son bilimsel çalışmalar, seçici yetiştirme süreçlerinin bir sonucu olarak köpeklerin bu evrensel kuraldan saptığını ve beyin hacmi ile bilişsel yetenekler arasındaki doğrudan bağı sorgulattığını ortaya koyuyor. Bu durum, evcilleştirmenin biyolojik yapılar üzerindeki karmaşık etkisini bir kez daha gözler önüne seriyor.

Montpellier Üniversitesi ve Zürih Üniversitesi gibi saygın kurumlardan gelen uluslararası bir bilim heyeti, 172 farklı cinsi temsil eden 1600'den fazla köpek kafatasını titizlikle inceledi. Araştırmacılar, bir hayvanın vücut boyutuna kıyasla beyin büyüklüğünü doğru bir şekilde değerlendirmek için "göreceli endokraniyal hacim" (REV) adı verilen bir ölçütü temel aldılar. Biology Letters dergisinde yayımlanan bu kapsamlı çalışmanın sonuçları, REV değerleri ile köpeklerin görevleri ve davranışsal özellikleri arasında beklenmedik bağlantılar olduğunu gün yüzüne çıkardı. Bu veriler, köpeklerin evrimsel gelişiminin sadece fiziksel değil, zihinsel kapasite açısından da nasıl farklılaştığını gösteriyor.

Araştırma verilerine göre, yüksek düzeyde özdenetim, dayanıklılık ve karmaşık bilişsel faaliyetler gerektiren işlerde uzmanlaşmış köpekler en düşük REV değerlerine sahip çıktı. Özellikle çoban köpeği veya arama-kurtarma görevlerinde kullanılan Rottweiler ve Sibirya Kurdu gibi cinslerin, vücutlarına oranla en küçük beyin hacmine sahip olduğu belirlendi. Bu çarpıcı bulgu, söz konusu köpeklerin üstün yeteneklerinin beyin hacminden ziyade, nöral ağların daha verimli ve özelleşmiş bir şekilde organize edilmesinden kaynaklandığını düşündürüyor. Yani, bu köpeklerin beyinleri daha küçük olsa da, belirli görevleri yerine getirmek için çok daha optimize bir yapıya sahip olabilir.

Bunun tam aksine, Chihuahua ve Pomeranian gibi öncelikle arkadaşlık ve refakat amacıyla yetiştirilen küçük süs köpeği ırkları, en yüksek göreceli beyin hacmine sahip grup olarak öne çıktı. Ancak bu yüksek REV değerine sahip cinslerin, sahiplerinden ayrıldıklarında yüksek kaygı, korku ve sürekli ilgi arayışı gibi belirgin davranışsal işaretler sergilediği de tespit edildi. Bu durum, sosyal etkileşim odaklı seçilimin, evrimsel süreci büyük bir beyin hacmi gerektirmeyen ancak belirli duygusal ve davranışsal kalıpları pekiştiren bir yöne doğru ittiğini gösteriyor. Süs köpeklerinin beyin yapısı, problem çözme yeteneğinden ziyade sosyal uyuma odaklanmış olabilir.

Çalışma ayrıca, evcil köpeklerin beyinlerinin ataları olan gri kurtlara kıyasla ortalama %20 daha küçük olduğunu bir kez daha teyit etti. Yaklaşık yirmi beş bin yıl önce başladığı tahmin edilen evcilleştirme sürecinin ilk aşamalarında bu küçülme ivme kazandı. Bununla birlikte, modern yaşamın ve şehirleşmenin getirdiği karmaşık sosyal çevre, yeni nesil köpek soylarında antik ırklara kıyasla beyin hacminin tekrar artmasına neden oldu. Eötvös Loránd Üniversitesi'nden Enikő Kubinyi, insanların köpeklerden beklentilerinin artmasının ve daha zorlu yaşam koşullarının modern hatlarda bu büyümeyi tetiklemiş olabileceğini savunuyor. Bu durum, çevresel taleplerin beyin anatomisi üzerindeki etkisini kanıtlar niteliktedir.

Sonuç olarak, insan müdahalesiyle şekillenen evrim süreci, köpek beyninde köklü bir yeniden yapılanmaya yol açmıştır. Bu yeni yapıda, görevlerdeki başarıyı belirleyen unsur mutlak beyin büyüklüğü değil, fonksiyonel uzmanlaşmadır. Köpeklerin öğrenme kapasitesinin ve eğitilebilirliğinin, sanılanın aksine doğrudan göreceli beyin hacmine bağlı olmadığı bilimsel verilerle desteklenmektedir. Araştırma, evcil hayvanların bilişsel dünyasını anlamak için sadece beyin boyutuna bakmanın yeterli olmadığını, aynı zamanda genetik seçilim ve çevresel faktörlerin de göz önünde bulundurulması gerektiğini kanıtlıyor.