Gambiya'nın Myanmar'a Karşı Soykırım Davası Esas İncelemeye Başladı

Uluslararası Adalet Divanı (UAD), 12 Ocak 2026 tarihi itibarıyla, Gambiya'nın Myanmar'a karşı Rohingya etnik azınlığına yönelik muamelesi nedeniyle açtığı soykırım davasının esasını incelemeye yönelik kamuya açık oturumları başlattı. Üç hafta sürmesi planlanan ve 29 Ocak 2026'da sona ermesi beklenen bu oturumlar, Myanmar'ın 1948 Soykırım Sözleşmesi'ni ihlal edip etmediği konusunun özünü ele alacak. Bu gelişme, UAD'nin on yılı aşkın bir süredir yürüttüğü tam kapsamlı esas incelemeyi kapsayan ilk soykırım davası olması nedeniyle uluslararası hukuk açısından tarihi bir öneme sahiptir.

Dava, Myanmar'ın Rakhine Eyaleti'nde Ağustos 2017'de başlattığı askeri operasyonun soykırım teşkil edip etmediğine odaklanmaktadır. Bu operasyon sırasında iddia edilen toplu katliamlar, yaygın cinsel şiddet ve kundaklamalar sonucunda 700.000'den fazla Rohingya'nın komşu Bangladeş'e göç etmek zorunda kaldığı belirtilmektedir. Gambiya, Kasım 2019'da İslam İşbirliği Teşkilatı'nın (İİT) 57 üyesi adına bu davayı UAD'ye taşımıştı. Myanmar ise bu suçlamaları tutarlı bir şekilde reddederek, durumu isyancılarla yaşanan çatışmaların bir sonucu olarak sunmuştu; bu savunmayı 2019'da dönemin önde gelen ismi Aung San Suu Kyi de dile getirmişti.

Myanmar'ın UAD'nin yargı yetkisine itirazı, Divan tarafından Temmuz 2022'de on beş oya karşı bir oyla reddedilmiş ve davanın esas aşamasına geçilmesine olanak sağlanmıştı. Bu kararın ardından Kanada, Danimarka, Fransa, Almanya, Hollanda, Birleşik Krallık ve Maldivler gibi devletler davaya müdahil olma kararı alırken, İrlanda da Aralık 2024'te katılımını duyurdu. Yaklaşık 1.2 milyon Rohingya'nın ise Myanmar içinde hâlâ zorlu koşullarda kamplarda yaşadığı tahmin edilmektedir.

Bu oturumlar, Ocak 2020'de Divan tarafından verilen ve Myanmar'ın mevcut Rohingya nüfusunu korumak için belirli adımlar atmasını emreden geçici tedbirlere rağmen rapor edilen ağır ihlallerin devam etmesi bağlamında büyük önem taşımaktadır. Gambiya'nın avukatlarından Paul S. Reichler'in de belirttiği gibi, UAD'nin müdahalesi olmaksızın askeri cuntanın zulmü sürdürme konusunda kısıtlamalarla karşılaşmayacağı argümanı, davanın aciliyetini artırmaktadır. Bu hukuki süreç, sadece Rohingya halkının geleceği için değil, aynı zamanda uluslararası hukukun ağır insan hakları ihlallerine karşı önleyici işlevi açısından da belirleyici bir emsal teşkil etmektedir.

Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) savcısının 2024'te ve bir Arjantin mahkemesinin Şubat 2025'te Myanmar'ın lideri Kıdemli General Min Aung Hlaing hakkında tutuklama emri çıkarması, uluslararası ceza hukuku alanındaki eş zamanlı baskıları göstermektedir. Myanmar, UCM'nin yargı yetkisini Roma Statüsü'ne taraf olmadığı gerekçesiyle reddetmektedir. Bu kritik duruşmalar, 1948 Soykırım Sözleşmesi'nin temel ilkelerinin, 2017'deki olayların ardından yıllar geçmesine rağmen, uluslararası mahkeme önünde nasıl uygulanacağını belirleyecektir.