MTSp Rozpoczyna Przesłuchania Merytoryczne w Sprawie Ludobójstwa Rohingya Przeciwko Mjanmie

Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości (MTSp) w Hadze rozpoczął 12 stycznia 2026 roku publiczne przesłuchania merytoryczne w sprawie ludobójstwa wniesionej przez Gambię przeciwko Mjanmie. Wydarzenie to jest pierwszą od ponad dekady pełną rozprawą Trybunału w kwestii ludobójstwa, koncentrującą się na zarzucie naruszenia przez Mjanmę Konwencji o Ludobójstwie z 1948 roku. Przesłuchania, zaplanowane na trzy tygodnie do 29 stycznia 2026 roku, mają zbadać podstawy zarzutów dotyczących operacji wojskowych przeprowadzonych w 2017 roku w stanie Rakhine.

Gambia, działając w imieniu 57 państw członkowskich Organizacji Współpracy Islamskiej, złożyła pozew w listopadzie 2019 roku. Argumentuje, że Mjanma nie wypełniła swoich zobowiązań zapobiegania i karania aktów ludobójstwa wobec mniejszości Rohingya. Operacja ta, rozpoczęta w sierpniu 2017 roku, spowodowała ucieczkę ponad 700 000 muzułmanów do sąsiedniego Bangladeszu. MTSp odrzucił zastrzeżenia Mjanmy dotyczące jurysdykcji w lipcu 2022 roku, torując drogę do obecnej fazy merytorycznej. Jest to precedensowa sytuacja, ponieważ Trybunał rozpatruje sprawę o ludobójstwo wniesioną przez państwo niebędące bezpośrednio poszkodowanym.

Pierwszy tydzień przesłuchań obejmuje ustne argumenty obu stron, a w drugim tygodniu zaplanowano rzadkie sesje przesłuchań świadków w zamkniętych posiedzeniach. Organizacja Legal Action Worldwide (LAW) zapowiedziała obecność delegacji świadków, w tym ocalałych Rohingya. Mjanma, reprezentowana w 2019 roku przez obecnie zatrzymaną Aung San Suu Kyi, konsekwentnie zaprzecza zarzutom, przedstawiając ucieczkę jako wynik walk z powstańcami. Obecnie Mjanmą zarządza junta wojskowa, a jej przywódca, Senior General Min Aung Hlaing, jest objęty nakazami aresztowania wydanymi przez Międzynarodowy Trybunał Karny oraz sąd argentyński.

Szacuje się, że w Mjanmie pozostaje około 1,2 miliona Rohingya w niepewnych warunkach, w tym około 630 000 w stanie Rakhine, z czego blisko 145 000 przebywa w obozach dla wewnętrznie przesiedlonych osób. Osoby te nadal doświadczają systematycznych nadużyć, które Human Rights Watch określa jako zbrodnie przeciwko ludzkości, w tym apartheid i prześladowania, co jest sprzeczne ze środkami tymczasowymi zarządzonymi przez MTSp w styczniu 2020 roku. Prawnik Gambii, Paul S. Reichler, zaznaczył, że bez interwencji Trybunału junta wojskowa nie napotkałaby ograniczeń w prześladowaniu Rohingya.

Sytuacja humanitarna w stanie Rakhine pozostaje złożona, a w 2024 roku odnotowano ponad 1,3 miliona uchodźców i osób ubiegających się o azyl z Mjanmy w krajach sąsiednich, z czego ponad milion przebywa w Cox's Bazar w Bangladeszu. Wzrosła liczba niebezpiecznych przepraw morskich i rzecznych, a w latach 2023–2025 odnotowano około 4 500 osób podejmujących ryzykowne podróże. W Mjanmie Rohingya zmagają się z dyskryminacją, ograniczeniami w przemieszczaniu się oraz arbitralnymi aresztowaniami, a także nadużyciami ze strony Arakan Army, która przejęła kontrolę nad północną częścią stanu Rakhine.

Eksperci wskazują, że pozytywne orzeczenie dla Gambii, mimo braku mechanizmów egzekucyjnych w MTSp, znacząco zwiększy presję polityczną na Mjanmę. Może to stworzyć podstawy prawne do żądania odszkodowań i demontażu kultury bezkarności chroniącej wojsko. Końcowe orzeczenie spodziewane jest pod koniec 2026 roku, a jego wynik może mieć szerokie implikacje dla innych postępowań dotyczących Konwencji o Ludobójstwie. Przez dziesięciolecia Rohingya byli pozbawiani obywatelstwa na mocy Ustawy o Obywatelstwie z 1982 roku, co utrwala ich bezpaństwowość i ogranicza prawa podstawowe.