AB, Satılamayan Tekstil Ürünlerinin İmhasını Temmuz 2026'dan İtibaren Yasaklıyor

Avrupa Birliği, küresel iklim hedefleri doğrultusunda döngüsel ekonomiye geçişi hızlandırmak ve kaynak israfını önlemek amacıyla Sürdürülebilir Ürünler için Eko-Tasarım Yönetmeliği (ESPR) kapsamında son derece kapsamlı yeni önlemler paketini devreye aldı. Bu stratejik düzenleme ile birlikte, 19 Temmuz 2026 tarihinden itibaren AB pazarında faaliyet gösteren büyük ölçekli şirketlerin, ellerinde kalan ve satılamayan giysi, moda aksesuarları ve ayakkabı gibi ürünleri imha etme yetkisi tamamen ellerinden alınacak. Sektördeki daha küçük oyunculara hazırlık süresi tanımak amacıyla, orta ölçekli işletmeler için bu yasak Temmuz 2030 tarihinde yürürlüğe girecek şekilde planlandı. Bu adım, moda endüstrisinin çevresel ayak izini küçültme yolunda atılmış en somut adımlardan biri olarak değerlendiriliyor.

Avrupa Komisyonu tarafından 9 Şubat 2026 tarihinde resmiyet kazanan bu yönetmelik, özellikle aşırı üretim ve stok fazlası ürünlerin yarattığı devasa ekolojik yıkımı durdurmayı amaçlıyor. Yapılan güncel değerlendirmeler, Avrupa genelinde her yıl üretilen tekstil ürünlerinin yaklaşık %4'ü ile %9'u arasındaki bir kısmının hiç kullanılmadan imha edildiğini ortaya koyuyor. Bu israf süreci, yaklaşık 5,6 milyon ton karbondioksit emisyonu üreterek çevreye ağır bir yük bindiriyor; bu miktar, İsveç'in 2021 yılındaki toplam net karbon emisyonuyla kıyaslanabilecek kadar büyüktür. Uzmanlar, tekstil sektöründe geri dönüşüm seviyelerinin sadece %10 oranında artırılmasının bile, yılda 440.000 ton karbon salınımının önüne geçebileceğini ve yaklaşık 8,8 milyar metreküp suyun israf edilmesini engelleyebileceğini vurguluyor.

ESPR çerçevesinde getirilen yeni kurallar, işletmeleri ellerindeki stok fazlası ürünler için imha seçeneğini tamamen masadan kaldırmaya ve bunun yerine sürdürülebilir alternatifleri değerlendirmeye zorunlu kılıyor. Şirketler artık öncelikli olarak ürünlerin yeniden satışı, profesyonelce onarılması, ihtiyaç sahiplerine bağışlanması veya hammadde olarak geri dönüştürülmesi gibi yöntemleri benimsemek zorunda kalacaklar. Buna ek olarak, 2026 yılının ortalarına gelindiğinde, tekstil ve ayakkabı ürünleri için "Dijital Ürün Pasaportu" (DPP) sistemi zorunlu bir standart haline gelecek. Tüketicilerin ve denetçilerin bir QR kod vasıtasıyla kolayca erişebileceği bu dijital kimlikler; ürünün üretim yeri, malzeme içeriği ve kullanım ömrü sonunda nasıl geri dönüştürülebileceği gibi kritik bilgileri makine tarafından okunabilir formatta sunacak.

Şeffaflık ilkesini merkeze alan bu yeni dönemde, işletmeler her yıl kamuoyuna açık bir şekilde ne kadar ürünü stoktan çıkardıklarını ve bu ürünleri yönetmek için hangi stratejileri izlediklerini raporlamakla yükümlü olacaklar. Büyük ölçekli firmalar için bu zorunlu raporlama süreci, 2025 yılına ait veriler temel alınarak 2026 yılında başlayacak; orta ölçekli şirketler ise 2030 yılından itibaren bu denetim mekanizmasına dahil edilecek. Bu düzenleyici hamleler, sektördeki bilgi paylaşımı gereklilikleriyle birleşerek moda endüstrisini "al-yap-at" şeklindeki doğrusal tüketim modelinden kurtarmayı hedefliyor. Nihai amaç, ürünlerin dayanıklılığının, tamir edilebilirliğinin ve tekrar kullanımının önceliklendirildiği, kaynakların verimli kullanıldığı gerçek bir döngüsel ekonomi modeli inşa etmektir.