Hubble, En Büyük Gezegen Oluşum Diskinin Kaotik Yapısını Gözlemledi: IRAS 23077+6707

NASA'nın Hubble Uzay Teleskobu verilerini kullanan gök bilimciler, genç bir yıldızın etrafında dönen ve şimdiye kadar keşfedilen benzerlerinden çok daha büyük olan devasa bir öte gezegen oluşum diskini görüntüledi. 2025 yılının sonlarında The Astrophysical Journal'da yayımlanan bu keşif, gezegenlerin doğduğu sistemlerin yapısına dair önemli detaylar sunuyor. IRAS 23077+6707 sistemi, halk arasında 'Drakula'nın Çivit'i' (Dracula's Chivito) olarak anılıyor ve Dünya'dan yaklaşık 1000 ışık yılı uzaklıkta, Kefe (Cepheus) takımyıldızında yer alıyor.

Bu disk, inanılmaz bir genişliğe sahip; neredeyse 640 milyar kilometreye kadar uzanıyor. Bu mesafe, Güneş Sistemi'mizin en dışındaki Kuiper Kuşağı'nın sınırına kadar olan çapının yaklaşık 40 katına denk geliyor. Hubble'ın Geniş Alan Kamerası 3 (WFC3) ile yapılan gözlemler, neredeyse 80 derecelik bir açıyla görülen bu diskin şaşırtıcı bir türbülans ve düzensizlik sergilediğini ortaya çıkardı. Sistemin merkezindeki ana cismin, gök bilimcilerin tahminlerine göre ya çok sıcak ve kütleli bir yıldız ya da bu yoğun diskin ardında tamamen gizlenmiş yakın bir ikili yıldız sistemi olduğu düşünülüyor.

IRAS 23077+6707'nin temel ayırt edici özellikleri, muazzam boyutu ve tahmini kütlesidir. Diskin kütlesinin 10 ila 30 Jüpiter kütlesi arasında olduğu tahmin ediliyor; bu, birden fazla gaz devinin doğumu için yeterli miktarda malzeme demektir. Çalışmanın baş yazarı ve Harvard-Smithsonian Astrofizik Merkezi'nden (CfA) astronom Christina Mounch, Hubble'ın sağladığı detay seviyesinin, öte gezegen disklerinin görüntüleri için nadir görülen bir durum olduğunu vurguladı. Diğer birçok diskten farklı olarak, IRAS 23077+6707, görünür ışık aralığında alt yapıları haritalamak için olağanüstü bir bakış açısı sunuyor.

Diskin yapısındaki asimetri özellikle dikkat çekiyor: Kuzey tarafında, kenarlardan yaklaşık 10 yay saniyesine kadar uzanan belirgin ipliksi yapılar gözlemlenirken, güneyde benzer özellikler mevcut değil. Bu belirgin, kabarık yapılar, merkezi düzlemin oldukça ötesine uzanarak diskin karmaşık, muhtemelen türbülanslı dış atmosferine işaret ediyor. Bu durum, ya yığılma (akresyon) ya da dinamik dengesizlikler sonucu oluşmuş olabilir. Koyu bir merkezi şeridin parlak gaz ve toz katmanlarıyla çevrelendiği bir hamburgeri andıran disk şekliyle, bu sistem aşırı koşullarda gezegen oluşum süreçlerini incelemek için önemli bir laboratuvar haline geldi.

Bu bulgu, gezegenlerin 'kreşlerinin' daha önce varsayıldığından çok daha hareketli ve kaotik olabileceğini gösteriyor ve erken evre gezegen sistemlerinin yerleşik modellerini sorgulatıyor. Diğer araştırmalar, düşük kütleli yıldızların etrafındaki öte gezegen disklerinin çoğunun kompakt olduğunu ortaya koyarken, bu devasa cisim belki de erken Güneş Sistemimizin büyütülmüş bir versiyonunu temsil ediyor. Hubble'ın görünür ışıkla yaptığı gözlemler, JWST'nin verilerinin aksine, bu alt yapıları yüksek doğrulukla takip etme imkanı sunarak, böylesine kütleli ve dinamik ortamlarda gezegen oluşumunu anlamada kritik bir adım teşkil ediyor.