Teleskop Hubblego ujawnia chaotyczną strukturę największego znanego dysku protoplanetarnego IRAS 23077+6707

Astronomowie, korzystając z danych pochodzących z Kosmicznego Teleskopu Hubble’a (NASA), zdołali uchwycić obraz dysku protoplanetarnego IRAS 23077+6707. Ten obiekt, krążący wokół młodej gwiazdy, okazał się największym tego typu dyskiem, jaki dotychczas zaobserwowano. Odkrycie to, opublikowane pod koniec 2025 roku na łamach czasopisma The Astrophysical Journal, dostarczyło cennych szczegółów na temat budowy takich systemów, które stanowią kolebki dla rodzących się planet. Układ IRAS 23077+6707, nieoficjalnie nazwany „Chivito Draculi” (Dracula's Chivito), znajduje się w odległości około 1000 lat świetlnych od Ziemi, w obrębie konstelacji Cefeusza.

Dysponując kolosalnymi rozmiarami, dysk ten rozciąga się na blisko 640 miliardów kilometrów. Dla lepszego zobrazowania, jest to ekwiwalent mniej więcej 40 średnic naszego Układu Słonecznego, liczonych aż do zewnętrznej granicy Pasa Kuipera. Obserwacje przeprowadzone za pomocą kamery Wide Field Camera 3 (WFC3) na pokładzie Hubble’a ujawniły, że dysk ten, widoczny dla nas niemal pod kątem 80 stopni, wykazuje zaskakującą turbulencję i niejednorodność. Naukowcy przypuszczają, że centralny obiekt tego systemu to albo bardzo gorąca i masywna gwiazda, albo zwarty układ podwójny, który jest całkowicie zasłonięty przez gęsty, płaski dysk.

Najważniejsze parametry tego obiektu to jego gigantyczny rozmiar oraz szacowana masa, która mieści się w przedziale 10 do 30 mas Jowisza. Taka ilość materii jest w zupełności wystarczająca, by umożliwić narodziny licznych gazowych gigantów. Dr Krystyna Monsch, główna autorka badania i astronom z Centrum Astrofizyki | Harvard & Smithsonian (CfA), podkreśliła, że poziom szczegółowości uzyskany dzięki Hubble’owi jest rzadkością w przypadku zdjęć dysków protoplanetarnych. W przeciwieństwie do wielu innych dysków, IRAS 23077+6707 oferuje wyjątkową perspektywę do mapowania jego podstruktur w zakresie światła widzialnego.

Szczególną uwagę przykuwa wyraźna asymetria w strukturze dysku. Na jego północnej stronie widoczne są rozległe, nitkowate formacje, które rozciągają się na około 10 sekund łuku poza krawędzie głównej płaszczyzny. Po stronie południowej brakuje natomiast podobnych cech. Te wyraźne, „puszyste” struktury, wystające daleko poza centralną płaszczyznę, sugerują złożoną, być może chaotyczną zewnętrzną atmosferę dysku, kształtowaną przez procesy akrecji lub niestabilności dynamiczne. Cały dysk, przypominający wizualnie hamburgera z ciemnym pasem pośrodku i otoczony jasnymi warstwami pyłu i gazu, stał się kluczowym laboratorium do badania procesów formowania się planet w ekstremalnych warunkach.

To odkrycie wyraźnie pokazuje, że „żłobki” planet mogą być znacznie bardziej dynamiczne i nieprzewidywalne, niż wcześniej sądzono, co zmusza do rewizji utrwalonych modeli wczesnej ewolucji układów planetarnych. Podczas gdy inne badania często wskazywały na zwartość dysków wokół gwiazd o małej masie, ten olbrzymi obiekt może reprezentować powiększoną wersję wczesnego Układu Słonecznego. Obserwacje Hubble’a w świetle widzialnym, w odróżnieniu od danych zbieranych przez JWST, pozwalają na precyzyjne śledzenie tych podstruktur, co stanowi istotny krok w kierunku zrozumienia powstawania planet w tak masywnych i aktywnych środowiskach.