Japonya'nın Kuzeydoğusundaki Metan Sızıntılarında Keşfedilen Derin Deniz Ekosistemi

Okyanus, bilinenin sınırlarının sadece bir yanılsama olduğunu bir kez daha kanıtladı. Bilim insanları, Kuzeybatı Pasifik'te, Kuril-Kamçatka ve Batı Aleut Çukurlarının en derin (hadal) bölgelerinde, metan ve hidrojen sülfürün deniz tabanından sızmasıyla oluşan kimyasal enerjiyi kullanarak varlığını sürdüren, şimdiye kadar keşfedilmiş en derin ve en geniş ekosistemleri tespit etti.

Bu keşfin detayları, 30 Temmuz 2025 tarihinde Nature dergisinde yayımlandı. Araştırmacılar, güneş ışığının ulaşmadığı, yalnızca yoğun basıncın, soğuğun ve karanlığın hüküm sürdüğü 9.533 metre derinliklere uzanan bu yaşam “nehirlerini” gözler önüne serdi.

Buradaki temel çıkarım şudur: Hadal bölge, sandığımız gibi cansız bir çamur yığını değil. Aksine, tektonik hareketlerin ve fay hatlarının kimyasal akışkanları yüzeye taşıdığı, mikroorganizmaların bu kimyasalları besin zincirinin temeline dönüştürdüğü, biyogeokimyasal açıdan son derece aktif bir merkezdir.

8 Temmuz ile 17 Ağustos 2024 tarihleri arasında gerçekleştirilen keşif seferi, “Fendouzhe” (Striver) adlı mürettebatlı denizaltı aracı eşliğinde bir araştırma gemisiyle yürütüldü. Ekip, bir dizi dalış sırasında ilk kez bu yoğun kemosentetik topluluklara tanık oldu ve ardından benzer jeolojik alanlarda kapsamlı bir “ölçek araştırması” gerçekleştirdi.

Toplam 19 dalış boyunca araştırmacılar, bu toplulukları gözlemledi, kayıt altına aldı ve örnekler topladı. Elde edilen veriler, bu yaşam formlarının, yığılma prizmasının tabanı boyunca yaklaşık 2.500 kilometrelik bir şerit halinde uzandığını gösteriyor.

Bu aşırı derinliklerde gelişen topluluklarda baskın olan türler şunlardır:

• Kırmızı hemoglobinli “dokunaçlara” sahip siboglinid tüp solucanları (frenulate siboglinids),
• Büyük türler de dahil olmak üzere çift kabuklu deniz yumuşakçaları,
• Bu “enerji adasına” katılan diğer bentik organizmalar.

Bu yaşam formu, yukarıdan “düşen” organik maddeye değil; hayvanlar ile kimyasal akışkanları besine çevirebilen mikropların kurduğu simbiyotik ilişkiye dayanmaktadır.

Jeokimyasal analizler ve izotop verileri, bu bölgelerdeki metanın, derin sediman katmanlarındaki mikrobiyal faaliyetlerle bağlantılı olduğunu gösteriyor. Bu bulgu, aşırı derinliklerdeki karbon döngüsünün nasıl işlediğine dair önemli ipuçları sunmaktadır.

Bilimsel ilerlemeler devam ederken, okyanusun derinliklerine olan pratik ilgi de artıyor. Örneğin Japonya, teknolojik uygulanabilirliği değerlendirmek ve kaynak risklerini azaltmak amacıyla Ocak 2026'da Minamitorishima Adası açıklarında (yaklaşık 5.000–6.000 metre derinliklerde) nadir toprak elementleri içeren “deniz çamuru” için deneme üretimi yapmayı planlıyor.

Bu keşif, gezegenimizin genel sesine ne gibi bir katkı sağladı? Sanki Dünya, müziğine bir bas sesi eklemiş gibi. Bizler “yaşam” denildiğinde havayla nefes alan ve güneşi gören şeyleri düşünmeye alışmışken, dokuz kilometrenin altında yaşam kendi ritminde, ışık yerine fayların kimyasıyla beslenerek varlığını sürdürüyor. Bizim boşluk ve sessizlik çizdiğimiz yerde, gezegenin başka bir tını katmanı ortaya çıktı.

Bu tablo karşısında “dünyanın sonu” gibi kavramlardan bahsetmek neredeyse yersiz kalıyor. Bir son yok; sadece farklı ses seviyeleri mevcut. Yüzey ışık melodilerini çalarken, ormanlar yavaş yaylıları, şehirler ise gergin ritmi sunuyor. Hadal bölgede ise kemosentezin kontrbası sessizce ve inatla çalışıyor; metani besine dönüştüren mikroplar ve gün doğumunu hiç görmemiş ancak gezegenin nefesiyle mükemmel uyum sağlamış deniz yumuşakçaları var.

Okyanus bize bir kez daha hatırlatıyor: Sınır, yaşamın hududu değil, hayal gücümüzün sınırıdır. Bu keşfi bir nota olarak algılarsak, taşıdığı anlam basittir: Yaşam, haritalarımızdan çok daha derindir; birliktelik, türümüzden çok daha geniştir; ve biz hiçbir şeyin olmadığına emin olduğumuz yerde bile, dünya sessizce, tanık olmaksızın, bizim de ses verdiğimiz o büyük senfonide kendi parçasını çalmaya devam etmektedir.