Ontdekking van diepzee-ecosysteem bij methaanlekken ten noordoosten van Japan

Het oceaan heeft opnieuw bewezen dat wat wij als de ‘grens’ beschouwen, slechts een beperking is van onze huidige kennis. In het noordwestelijke deel van de Stille Oceaan, specifiek in de hadale zone – het diepste deel van de oceaan – van de Koerilen-Kamtsjatka- en de westelijke Aleoeten trog, hebben wetenschappers de diepste en tevens meest uitgestrekte dierengemeenschappen ontdekt die afhankelijk zijn van chemosynthese. Deze energiebron ontstaat uit methaan en waterstofsulfide die uit de zeebodem sijpelen.

Deze baanbrekende bevindingen werden gepubliceerd op 30 juli 2025 in het tijdschrift Nature. Onderzoekers beschreven de ontdekking van wat zij ‘levensrivieren’ noemen, op afstanden tot wel 9.533 meter diepte. Op deze plek heersen extreme druk, kou en duisternis, zonder enige invloed van zonlicht.

Het cruciale inzicht is dat de hadale zone geen levenloze modderpoel is. Integendeel, het fungeert als een actief biogeochemisch knooppunt. Tektonische activiteit en breuken transporteren vloeistoffen naar boven, waarbij microben deze chemische verbindingen omzetten in de basis van de voedselketen.

De expeditie vond plaats tussen 8 juli en 17 augustus 2024. Dit gebeurde aan boord van een onderzoeksschip met de bemande onderzeeër ‘Fendouzhe’ (wat ‘Strijder’ betekent). Tijdens een reeks duiken observeerde het team voor het eerst dichte kolonies van chemosynthetische gemeenschappen. Vervolgens voerden zij een grootschalige verkenning uit op vergelijkbare geologische locaties.

Gedurende 19 duikmissies documenteerde en bemonsterde het onderzoeksteam deze gemeenschappen. Zij stelden vast dat deze ecosystemen zich uitstrekken in een strook van ongeveer 2.500 kilometer langs de basis van de accretieprisma. Dit is een aanzienlijke geografische omvang voor een dergelijke diepzeeomgeving.

De gemeenschappen die op deze extreme diepten floreren, worden gedomineerd door specifieke organismen. Hierbij vallen op:

• Tubewormen van de Siboglinidae-familie, herkenbaar aan hun rode hemoglobinehoudende ‘tentakels’.
• Tweekleppige schelpdieren, waaronder opvallend grote exemplaren.
• Andere bentische organismen die zich aansluiten bij dit unieke ‘energie-eiland’.

Deze levensvormen zijn niet afhankelijk van organisch materiaal dat van bovenaf naar beneden zinkt. In plaats daarvan gedijen ze dankzij een symbiose tussen dieren en microben die chemische fluïda omzetten in bruikbare voeding.

Geochemische analyses en isotopenmetingen wijzen erop dat het aanwezige methaan voortkomt uit microbiële processen in de diepere sedimentlagen. Dit levert waardevolle informatie op over de werking van de koolstofcyclus op extreme diepten. Dit wetenschappelijke succes gaat gepaard met toenemende praktische interesse in de diepzee.

Ter illustratie: Japan is van plan om in januari 2026 proefwinningen van zeldzame aardmetalen uit ‘zeebodemmodder’ uit te voeren nabij het eiland Minamitorishima, op dieptes van ongeveer 5.000 tot 6.000 meter. Dit dient om de technologische haalbaarheid te toetsen en de afhankelijkheid van landbronnen te verminderen.

Wat voegt deze ontdekking toe aan ons begrip van de planeet? Het voelt alsof de Aarde plotseling een basstem heeft toegevoegd aan haar symfonie. Terwijl wij gewend waren te denken dat ‘leven’ synoniem was aan lucht en zonlicht, heeft het zich op meer dan negen kilometer diepte rustig ontwikkeld, gevoed door de chemie van aardbreuken in plaats van licht.

Waar wij leegte en stilte tekenden, blijkt een ander register van bestaan aanwezig te zijn. In dit beeld is het bijna ongepast om te spreken van een ‘einde van de wereld’. Er is geen einde; er zijn slechts verschillende niveaus van klank. Het oppervlak speelt de melodieën van het licht, de bossen de trage strijkers, steden het nerveuze ritme, en diep in de hadale zone werkt de contrabas van chemosynthese – microben die methaan omzetten in de basis van een heel ecosysteem.

De oceaan herinnert ons er nogmaals aan: de grens is niet de grens van het leven, maar de grens van onze verbeelding. Als we deze ontdekking als een noot beschouwen, is de boodschap helder: het leven is veel dieper dan onze kaarten reiken, verbondenheid is veel breder dan ons eigen soort, en zelfs daar waar wij absolute leegte verwachten, speelt de wereld onverstoorbaar haar partij – stil en onopgemerkt, maar deel van dezelfde planetaire symfonie waarin wij ook klinken.