Kolaboracja EHT planuje kampanię na 2026 rok: Pierwsze nagranie wideo aktywności czarnej dziury M87*

Międzynarodowy zespół naukowy Event Horizon Telescope (EHT) oficjalnie ogłosił przygotowania do zakrojonej na szeroką skalę kampanii obserwacyjnej, która odbędzie się w marcu i kwietniu 2026 roku. Głównym celem tej przełomowej misji jest zarejestrowanie pierwszego w historii materiału wideo przedstawiającego aktywność supermasywnej czarnej dziury M87*, znajdującej się w centrum galaktyki Messier 87. Naukowcy planują precyzyjnie uchwycić dynamikę wirującego dysku akrecyjnego, który wyznacza zewnętrzną granicę horyzontu zdarzeń tego monumentalnego obiektu.

Masa czarnej dziury M87* jest szacowana na około sześć miliardów mas Słońca, a jej rozmiary fizyczne są porównywalne z wielkością całego Układu Słonecznego. Profesor Sera Markoff, jedna z założycielek konsorcjum EHT oraz nowo mianowana profesor astronomii (Plumian Professor) na Uniwersytecie Cambridge, zaznaczyła, że nadchodząca kampania wideo pozwoli na skokowy wzrost wiedzy naukowej w tej dziedzinie. Badacze dążą do pozyskania dokładniejszych danych dotyczących prędkości rotacji obiektu oraz mechanizmów generujących potężne dżety relatywistyczne, które są wyrzucane z ogromną energią z okolic czarnej dziury.

Ogłoszenie to stanowi kolejny fundamentalny etap prac EHT po spektakularnym sukcesie z 2019 roku, kiedy to opublikowano pierwszy statyczny obraz cienia czarnej dziury M87*. Obecnie sieć EHT, będąca globalnym systemem 12 radioteleskopów rozmieszczonych od mroźnej Antarktydy po Hiszpanię i Koreę Południową, dysponuje znacznie większymi możliwościami technicznymi. Dzięki dołączeniu nowych placówek do macierzy od 2019 roku, możliwe jest teraz wykonywanie zdjęć M87* co trzy dni. Taka częstotliwość jest wystarczająca, aby śledzić ewolucję obiektu, gdyż rotacja M87* odbywa się w tempie pozwalającym na taką metodę obserwacji.

Udana rejestracja dynamiki dysku akrecyjnego oraz procesów powstawania dżetów dostarczy naukowcom bezcennych dowodów empirycznych, które posłużą do weryfikacji i doprecyzowania obecnych modeli teoretycznych z zakresu fizyki czarnych dziur. Analiza ruchu azymutalnego jasnych struktur w otoczeniu obiektu może nałożyć bezpośrednie ograniczenia na spin czarnej dziury oraz procesy magnetohydrodynamiczne. Są to kluczowe elementy łączące zjawiska zachodzące w skali horyzontu zdarzeń z mechanizmami sprzężenia zwrotnego, które kształtują całe galaktyki.

Logistyka całego przedsięwzięcia pozostaje niezwykle skomplikowana, co tylko podkreśla globalny charakter prowadzonych badań. Olbrzymie ilości danych generowanych przez poszczególne teleskopy są zbyt wielkie, by przesyłać je przez internet; zamiast tego fizyczne nośniki danych muszą być transportowane z odległych lokalizacji, takich jak Biegun Południowy, do centrów przetwarzania w Niemczech oraz USA. Dane zebrane na Antarktydzie często muszą być przechowywane na miejscu aż do momentu wznowienia lotów w okresie letnim, co wydłuża czas oczekiwania na wyniki. Dla porównania, dane z 2017 roku dotyczące M87* zajęły 3,5 petabajta i wymagały dwóch lat obróbki przed uzyskaniem finalnego obrazu.

Podczas gdy M87* jest idealnym celem dla technologii wideo ze względu na swoją powolną ewolucję mierzoną w dniach, ostatnie działania EHT skupiały się również na Sagittarius A* (Sgr A*), czarnej dziurze w centrum Drogi Mlecznej. Jednakże Sgr A* zmienia się zbyt gwałtownie, by przy obecnej infrastrukturze EHT możliwe było stworzenie płynnego filmu o długiej ekspozycji. Kampania zaplanowana na 2026 rok wyznacza zatem historyczne przejście od astronomii statycznej ku dynamicznym badaniom najbardziej ekstremalnych zjawisk we Wszechświecie.