EHT-collaboratie plant ambitieuze campagne voor 2026 om activiteit van zwart gat M87* op video vast te leggen

De internationale Event Horizon Telescope (EHT) collaboratie heeft een omvangrijke observatiecampagne aangekondigd voor maart en april 2026. Het hoofddoel van deze missie is het maken van de allereerste video-opname ooit van de activiteit rond het superzware zwarte gat M87*, dat zich in het hart van het sterrenstelsel Messier 87 bevindt. Wetenschappers hopen hiermee de dynamiek van de roterende accretieschijf vast te leggen, die de grens van de waarnemingshorizon van dit immense object markeert.

Met een geschatte massa van ongeveer zes miljard zonsmassa's en een omvang die vergelijkbaar is met ons volledige zonnestelsel, is M87* een astronomisch fenomeen van ongekende proporties. Professor Sera Markoff, medeoprichter van het EHT-consortium en de nieuwe Plumian Professor of Astronomy aan de Universiteit van Cambridge, benadrukte dat deze videocampagne het wetenschappelijke inzicht in dit vakgebied met een factor tien zal versnellen. Onderzoekers richten zich specifiek op het verkrijgen van nauwkeurigere gegevens over de rotatiesnelheid van het zwarte gat en de mechanismen die de krachtige relativistische jets aandrijven die vanuit de directe omgeving worden uitgestoten.

Deze aankondiging markeert de volgende grote mijlpaal voor de EHT na het historische succes in 2019, toen de eerste statische afbeelding van de schaduw van M87* werd gepresenteerd. Momenteel maakt de EHT gebruik van een wereldwijd netwerk van twaalf radiotelescopen, verspreid over locaties van Antarctica tot Spanje en Korea. Dankzij de toevoeging van nieuwe faciliteiten aan het netwerk sinds 2019, beschikt de collaboratie nu over geavanceerde mogelijkheden om elke drie dagen beelden van M87* te verzamelen. Deze frequentie is voldoende om veranderingen te monitoren, aangezien de rotatie van M87* traag genoeg verloopt voor een dergelijk tempo.

Het succesvol vastleggen van de dynamiek van de accretieschijf en de mechanismen achter de jets zal cruciaal empirisch bewijs leveren om de bestaande theoretische modellen van de fysica van zwarte gaten te verfijnen. Door de azimuthale beweging van heldere gebieden te meten, kunnen directe beperkingen worden gesteld aan de spin van het zwarte gat en de magnetohydrodynamische processen die verantwoordelijk zijn voor de vorming van de jets. Dit is een essentieel aspect dat de fysica op de schaal van de waarnemingshorizon verbindt met de feedbackprocessen op de schaal van het gehele sterrenstelsel.

De logistieke uitdagingen van dit project blijven aanzienlijk en onderstrepen de wereldwijde schaal van het onderzoek. De enorme hoeveelheden data die door de telescopen worden gegenereerd, kunnen niet via het internet worden verzonden; in plaats daarvan moeten harde schijven fysiek worden getransporteerd van afgelegen locaties, zoals de Zuidpool, naar verwerkingscentra in Duitsland en de Verenigde Staten. Gegevens die op de Zuidpool worden verzameld, worden vaak opgeslagen tot de vluchten in de zomerperiode worden hervat, wat de uiteindelijke verwerking vertraagt. Ter illustratie: de gegevens van M87* uit 2017 vereisten ongeveer 3,5 petabyte aan opslagruimte en het duurde twee jaar voordat de eerste afbeelding kon worden geproduceerd.

Hoewel M87* het primaire doelwit is voor de videocampagne vanwege de relatief trage evolutie (tijdschalen van dagen), hebben recente inspanningen van de EHT zich ook gericht op Sagittarius A* (Sgr A*), het zwarte gat in het centrum van de Melkweg. Sgr A* evolueert echter te snel om met de huidige configuratie van de EHT een film met een lange belichtingstijd te maken. De campagne van 2026 vertegenwoordigt daarmee een fundamentele verschuiving van statische astronomie naar het dynamisch onderzoeken van extreme astrofysische verschijnselen die een vitale rol spelen in het ecosysteem van het universum.

Deze overgang naar real-time observaties stelt astronomen in staat om de wetten van de algemene relativiteitstheorie van Einstein te testen in de meest extreme omgevingen die denkbaar zijn. Door niet langer naar een stilstaand beeld te kijken, maar naar een bewegend proces, hopen de wetenschappers van de EHT-collaboratie de sluier op te lichten die over de meest mysterieuze objecten in de kosmos hangt. De resultaten van 2026 zullen naar verwachting een nieuw tijdperk in de zwarte-gat-astronomie inluiden, waarbij de interactie tussen materie en ruimtetijd direct zichtbaar wordt.