Astronomowie zaobserwowali rzadką kolizję planet wokół gwiazdy podobnej do Słońca, oddalonej o 11 000 lat świetlnych

Anastasios (Andy) Tzanidakis, doktorant astronomii na Uniwersytecie Waszyngtońskim (UW), dokonał przełomowego odkrycia, analizując archiwalne dane teleskopowe z 2020 roku. Jego badania ujawniły ślady rzadkiego kosmicznego kataklizmu, który rozegrał się w systemie gwiazdy Gaia20ehk. Obiekt ten znajduje się w odległości około 11 000 lat świetlnych od Ziemi, w obrębie gwiazdozbioru Rufy, co czyni go fascynującym celem dla współczesnej astrofizyki i badań nad ewolucją układów gwiezdnych.

Gwiazda Gaia20ehk jest stabilnym obiektem ciągu głównego o charakterystyce fizycznej bardzo zbliżonej do naszego Słońca, co zazwyczaj sugeruje przewidywalny i stały poziom jasności. Jednak od 2016 roku astronomowie zaczęli odnotowywać trzy wyraźne spadki jej blasku, a do 2021 roku strumień świetlny zaczął wykazywać całkowitą chaotyczność, co jest zjawiskiem wysoce nietypowym dla gwiazd typu słonecznego. Jako bezpośrednią przyczynę tej anomalii zidentyfikowano obecność gigantycznych ilości pyłu i odłamków skalnych, które krążąc wokół gwiazdy, okresowo blokują światło docierające do ziemskich instrumentów obserwacyjnych.

Najbardziej prawdopodobnym źródłem tej rozległej chmury gruzu okazało się katastrofalne zdarzenie – bezpośrednie zderzenie dwóch planet krążących wokół Gaia20ehk. James Davenport, profesor nadzwyczajny na wydziale astronomii UW i starszy autor badania, wskazał na kluczowy sygnał diagnostyczny: spadkowi jasności światła widzialnego towarzyszył gwałtowny wzrost emisji w zakresie podczerwieni. Taki profil termiczny jednoznacznie wskazuje na potężne uderzenie planetarne generujące ogromną energię, co odróżnia je od znacznie mniej gwałtownych kolizji bocznych. Wyniki tych analiz, opublikowane 11 marca 2026 roku w prestiżowym czasopiśmie „The Astrophysical Journal Letters”, potwierdzają, że zdarzenie to wykazuje uderzające podobieństwo do hipotetycznej kolizji, która doprowadziła do powstania układu Ziemia-Księżyc około 4,5 miliarda lat temu.

Powstała chmura szczątków w systemie Gaia20ehk orbituje w odległości odpowiadającej jednej jednostce astronomicznej (1 AU) od gwiazdy centralnej, co jest dystansem identycznym jak ten dzielący Ziemię od Słońca. Daje to badaczom unikalną, wręcz bezprecedensową szansę na obserwację w czasie rzeczywistym procesów leżących u podstaw formowania się układów planetarnych. Ma to fundamentalne znaczenie dla astrobiologii, biorąc pod uwagę kluczową rolę, jaką odegrał Księżyc w stabilizacji warunków sprzyjających ewolucji życia na naszej planecie. Potwierdzenie zjawiska poprzez analizę podczerwieni dostarcza naukowcom niezawodnej metody odróżniania wielkich kolizji planetarnych od innych rodzajów zdarzeń powodujących okresowe zaciemnienie gwiazd.

Profesor Davenport przewiduje, że dzięki pełnemu uruchomieniu Obserwatorium Very C. Rubin, które rozpoczęło swoją misję naukową w 2025 roku, astronomowie będą w stanie wykryć nawet 100 nowych kandydatów na podobne kolizje w ciągu najbliższej dekady. Takie odkrycia znacząco poszerzą naszą wiedzę na temat powszechności scenariuszy formowania się planet skalistych w warunkach zbliżonych do ziemskich. Obecnie chmura odłamków w układzie Gaia20ehk stopniowo stygnie, a naukowcy będą potrzebować czasu – być może nawet całych stuleci – aby ostatecznie ustalić, czy z tego kosmicznego gruzu uformuje się nowa planeta, system pierścieni, czy może rozbudowany układ z dużym naturalnym satelitą.