Các nhà thiên văn học ghi nhận vụ va chạm hành tinh hiếm gặp gần một ngôi sao giống Mặt Trời cách Trái Đất 11.000 năm ánh sáng

Anastasios (Andy) Tzanidakis, một nghiên cứu sinh tiến sĩ chuyên ngành thiên văn học tại Đại học Washington (UW), đã tìm thấy những dấu vết của một thảm họa vũ trụ hiếm gặp trong khi phân tích các dữ liệu lưu trữ từ kính thiên văn vào năm 2020. Đối tượng trọng tâm của cuộc nghiên cứu là Gaia20ehk, một ngôi sao nằm cách hành tinh của chúng ta khoảng 11.000 năm ánh sáng, tọa lạc trong phạm vi của chòm sao Thuyền Vĩ (Puppis).

Ngôi sao Gaia20ehk vốn được biết đến là một thiên thể ổn định thuộc dãy chính, sở hữu các đặc tính vật lý rất giống với Mặt Trời, điều này thường đồng nghĩa với việc nó duy trì một mức độ phát sáng ổn định theo thời gian. Tuy nhiên, bắt đầu từ năm 2016, giới thiên văn đã quan sát thấy ba lần sụt giảm độ sáng một cách bất thường. Đến năm 2021, bức xạ ánh sáng từ ngôi sao này bắt đầu biến đổi một cách hỗn loạn, một hành vi không hề điển hình đối với các ngôi sao loại Mặt Trời. Các nhà khoa học xác định nguyên nhân của hiện tượng kỳ lạ này là do sự xuất hiện của một lượng khổng lồ bụi và đá vụn đang quay quanh ngôi sao, định kỳ ngăn cản ánh sáng truyền đến Trái Đất.

Nguồn gốc khả thi nhất của đám mây tàn dư khổng lồ này chính là một sự kiện hủy diệt: vụ va chạm trực diện giữa hai hành tinh từng quay quanh Gaia20ehk. James Davenport, phó giáo sư tại khoa thiên văn học của UW và là tác giả chính của công trình nghiên cứu, đã nhấn mạnh một dấu hiệu nhận biết then chốt: song song với việc ánh sáng khả kiến bị suy giảm, các thiết bị đã ghi nhận một sự gia tăng nhiệt độ đột ngột trong dải tia hồng ngoại. Đặc điểm nhiệt này chỉ ra một vụ va chạm hành tinh với cường độ cực lớn, giải phóng năng lượng khổng lồ, khác biệt hoàn toàn với những vụ va chạm sượt qua có mức năng lượng thấp. Nghiên cứu này, được công bố vào ngày 11 tháng 3 năm 2026 trên tạp chí The Astrophysical Journal Letters, khẳng định rằng sự kiện này có nhiều nét tương đồng với vụ va chạm giả thuyết đã tạo ra hệ thống Trái Đất - Mặt Trăng cách đây khoảng 4,5 tỷ năm.

Đám mây mảnh vỡ mới hình thành trong hệ thống Gaia20ehk đang quay ở khoảng cách xấp xỉ 1 đơn vị thiên văn (AU) tính từ ngôi sao chủ, tương đương với khoảng cách giữa Trái Đất và Mặt Trời. Vị trí này mở ra một cơ hội hiếm có để các nhà khoa học quan sát trực tiếp các tiến trình hình thành hành tinh ngay trong thời gian thực. Đây là những dữ liệu có giá trị nền tảng cho ngành sinh học vũ trụ, đặc biệt khi chúng ta xem xét tầm quan trọng của Mặt Trăng trong việc duy trì sự ổn định cho sự sống trên Trái Đất. Phương pháp phân tích hồng ngoại cũng đã chứng minh được hiệu quả trong việc phân loại các vụ va chạm hành tinh quy mô lớn so với các hiện tượng che khuất thông thường khác.

Phó giáo sư Davenport dự báo rằng với sự hỗ trợ từ Đài thiên văn Vera C. Rubin, bắt đầu đi vào hoạt động từ năm 2025, các nhà khoa học sẽ có khả năng phát hiện thêm khoảng 100 trường hợp va chạm tương tự trong vòng mười năm tới. Những phát hiện này hứa hẹn sẽ mở rộng tầm hiểu biết về các kịch bản hình thành hành tinh giống như Trái Đất trong vũ trụ. Hiện tại, các mảnh vỡ tại hệ Gaia20ehk đang trong quá trình nguội dần, và nhân loại có lẽ sẽ cần thêm hàng thế kỷ để biết chắc chắn liệu chúng sẽ kết tụ thành một hành tinh mới, hình thành các vành đai hay tạo ra một hệ thống hành tinh với vệ tinh kích thước lớn.