Astronomowie zaobserwowali niewyjaśnioną, potężną falę uderzeniową wokół białego karła RXJ0528+2838

Astronomowie, korzystając z zaawansowanych możliwości Bardzo Dużego Teleskopu (VLT) należącego do Europejskiego Obserwatorium Południowego (ESO), dokonali odkrycia wyraźnej, łukowatej fali uderzeniowej otaczającej wygasłą gwiazdę RXJ0528+2838. Ten specyficzny biały karzeł znajduje się w odległości około 730 lat świetlnych od Ziemi, w obszarze gwiazdozbioru Woźnicy. Wspomniana fala uderzeniowa, mająca formę charakterystycznego łuku materii, powstaje w wyniku gwałtownego zderzenia strumienia substancji wyrzucanej przez gwiazdę z otaczającym ją gazem międzygwiezdnym, co tworzy unikalny obraz w przestrzeni kosmicznej.

Obiekt RXJ0528+2838 został sklasyfikowany przez ekspertów jako krótkookresowa zmienna polarna, będąca częścią szerszej kategorii gwiazd zmiennych kataklizmicznych. Układ ten porusza się wokół centrum galaktyki w towarzystwie gwiazdy o charakterystyce zbliżonej do naszego Słońca. Według obecnie obowiązujących modeli teoretycznych, biały karzeł znajdujący się w tak bliskim układzie podwójnym powinien wytwarzać wokół siebie dysk akrecyjny, który stanowiłby paliwo dla potężnych wyrzutów materii. Jednakże RXJ0528+2838 nie wykazuje absolutnie żadnych oznak istnienia takiej struktury, co sprawia, że zaobserwowane zjawisko jest uznawane za kompletną anomalię. Odkrycie to zostało oficjalnie zaprezentowane w prestiżowym czasopiśmie Nature Astronomy w dniu 12 stycznia 2026 roku, co natychmiast wywołało falę dyskusji w międzynarodowym środowisku naukowym.

Kluczowe dane zebrane podczas obserwacji wskazują, że potężny przepływ materii, który doprowadził do powstania tej struktury, pozostaje aktywny od co najmniej 1000 lat. Zespół badawczy, nad którym nadzór sprawuje Simone Scaringi z Durham University, sformułował hipotezę, według której to niezwykle silne pole magnetyczne białego karła odpowiada za kierowanie materiału pobieranego od gwiezdnego towarzysza. Proces ten miałby odbywać się z całkowitym pominięciem fazy formowania się dysku akrecyjnego. Gwiazdy typu polarnego, do których należy RXJ0528+2838, wyróżniają się ekstremalnie silnymi polami magnetycznymi, osiągającymi wartości od 10 do 80 milionów gaussów, co w teorii pozwala polu magnetycznemu na bezpośrednie przechwytywanie strumienia akrecyjnego.

Niemniej jednak, najnowsze pomiary sugerują, że samo natężenie pola magnetycznego może nie być wystarczającym czynnikiem do podtrzymania tak intensywnej fali uderzeniowej przez okres całego milenium. Christian Ilkiewicz, będący współautorem tych badań, zaznaczył, że obserwowany, potężny odpływ materii, opierając się na współczesnym stanie wiedzy, w zasadzie nie powinien mieć prawa bytu. Z kolei dr Noel Castro Segura z University of Warwick zasugerował, że to znalezisko ujawnia istnienie nowego, niezwykle wydajnego kanału utraty energii, który może stać się kluczem do wyjaśnienia dotychczasowych niespójności w modelach ewolucji gwiazd podwójnych. Skala zjawiska jest kolosalna, gdyż łukowa fala uderzeniowa rozciąga się na odległość stanowiącą około 3800-krotność dystansu dzielącego Ziemię od Słońca.

Wykrycie tak trwałego i silnego wypływu materii z białego karła, który nie posiada dysku, stanowi fundamentalne wyzwanie empiryczne dla dotychczasowych teorii dotyczących ewolucji gwiezdnej. Naukowcy koncentrują teraz swoje wysiłki na poszukiwaniu podobnych systemów w obrębie Drogi Mlecznej, aby zweryfikować, czy to zjawisko jest rzadkim wyjątkiem, czy też było dotychczas systematycznie pomijane w badaniach. Konieczność wprowadzenia do obliczeń nieznanego wcześniej źródła energii wyraźnie wskazuje na ograniczenia, jakimi obarczone są obecne modele w kontekście pełnego wyjaśnienia trwałości oraz intensywności tej zagadkowej fali uderzeniowej.