Astronomlar RXJ0528+2838 Beyaz Cücesi Etrafında Gizemli ve Dev Bir Şok Dalgası Keşfetti

Avrupa Güney Gözlemevi'ne (ESO) ait Çok Büyük Teleskop (VLT) kullanılarak gerçekleştirilen son gözlemler, RXJ0528+2838 adlı sönmüş bir yıldızın çevresinde daha önce benzeri görülmemiş, yay şeklinde devasa bir şok dalgası tespit etti. Dünya'dan yaklaşık 730 ışık yılı uzaklıkta, Arabacı (Auriga) takımyıldızında yer alan bu beyaz cüce, bilim dünyasında büyük yankı uyandırdı. Yay şoku olarak adlandırılan bu kavisli madde yapısı, yıldızdan dışarı doğru savrulan materyalin çevredeki yıldızlararası gazla yüksek hızda çarpışması sonucunda meydana geliyor ve sistemin dinamikleri hakkında kritik ipuçları sunuyor.

RXJ0528+2838 sistemi, kısa periyotlu polar bir kataklizmiktik değişken olarak sınıflandırılmakta olup, galaktik merkez çevresindeki yolculuğunda Güneş benzeri bir eş yıldızla birlikte hareket etmektedir. Mevcut astrofiziksel modellere göre, bu kadar yakın bir ikili sistemde yer alan beyaz cücelerin, eş yıldızdan çektikleri maddeyi biriktirdikleri bir birikim diski oluşturması ve bu disk üzerinden güçlü püskürmeler gerçekleştirmesi beklenir. Ancak RXJ0528+2838, herhangi bir disk belirtisi göstermeyerek modern teorilere meydan okuyor. 12 Ocak 2026 tarihinde Nature Astronomy dergisinde yayımlanan bu keşif, mevcut modellerin yeniden gözden geçirilmesi gerektiğini ortaya koydu.

Bilimsel veriler, bu görkemli yapıyı besleyen güçlü madde akışının en az 1000 yıldır kesintisiz olarak aktif olduğunu gösteriyor. Durham Üniversitesi'nden Simone Scaringi liderliğindeki araştırma heyeti, beyaz cücenin sahip olduğu olağanüstü manyetik alanın, maddeyi eş yıldızdan doğrudan çekerek disk oluşum sürecini baypas ettiği hipotezini geliştirdi. RXJ0528+2838'in de dahil olduğu polar yıldız grupları, 10 ila 80 milyon gauss arasında değişen son derece yüksek manyetik alan şiddetlerine sahiptir; bu durum teorik olarak manyetik alanın akış yolunu doğrudan kontrol etmesine imkan tanımaktadır.

Buna rağmen, mevcut hesaplamalar sadece manyetik alan etkisinin, gözlemlenen bu devasa şok dalgasını bin yıl boyunca sürdürmek için yeterli olmadığını kanıtlıyor. Çalışmanın ortak yazarlarından Christian Ilkiewicz, tespit edilen bu yoğun dış akışın mevcut fiziksel anlayışa göre aslında var olmaması gerektiğini ifade ederek durumun gizemini vurguladı. Warwick Üniversitesi'nden Dr. Noel Castro Segura ise bu bulgunun, ikili yıldız sistemlerinin evrimindeki enerji kaybı kanallarını açıklayabilecek yeni bir mekanizmaya işaret edebileceğini belirtti. Ayrıca, bu yay şokunun kapladığı alanın, Dünya ile Güneş arasındaki mesafenin tam 3800 katına ulaştığı kaydedildi.

Herhangi bir birikim diski olmaksızın, bir beyaz cüceden bu denli istikrarlı ve güçlü bir madde çıkışının gerçekleşmesi, modern yıldız evrimi teorileri için aşılması gereken ciddi bir engel teşkil ediyor. Araştırmacılar, bu fenomenin evrende nadir görülen bir olay mı yoksa bugüne kadar gözden kaçmış yaygın bir süreç mi olduğunu anlamak için Samanyolu Galaksisi genelinde benzer sistemleri taramaya devam ediyor. Henüz tanımlanamamış bir enerji kaynağının varlığına duyulan ihtiyaç, mevcut bilimsel modellerin bu şok dalgasının hem ömrünü hem de şiddetini açıklamadaki kısıtlılığını bir kez daha teyit ediyor.