Các nhà thiên văn học phát hiện sóng xung kích hình cung bí ẩn bao quanh sao lùn trắng RXJ0528+2838

Sử dụng Kính thiên văn Rất lớn (VLT) thuộc Đài thiên văn Nam Âu, các nhà nghiên cứu đã phát hiện một sóng xung kích hình cung rõ rệt bao quanh RXJ0528+2838, một ngôi sao lùn trắng đã tắt. Thiên thể này nằm cách Trái đất khoảng 730 năm ánh sáng, tọa lạc trong phạm vi của chòm sao Ngự Phu (Auriga). Hiện tượng sóng xung kích hình cung này thực chất là một dải vật chất uốn cong, được hình thành khi dòng vật chất phóng ra từ ngôi sao va chạm mạnh với các lớp khí liên sao ở môi trường xung quanh.

RXJ0528+2838 được các chuyên gia phân loại là một biến tinh cực chu kỳ ngắn thuộc nhóm sao biến quang thảm họa, di chuyển quanh trung tâm dải Ngân hà cùng với một ngôi sao đồng hành có đặc điểm tương tự như Mặt trời. Theo các mô hình vật lý thiên văn hiện hành, một sao lùn trắng nằm trong hệ sao đôi chặt chẽ thường sẽ hình thành một đĩa bồi tụ để cung cấp năng lượng cho các luồng phun trào vật chất mạnh mẽ. Tuy nhiên, RXJ0528+2838 lại không hề cho thấy bất kỳ dấu hiệu nào của sự tồn tại đĩa bồi tụ này, khiến hiện tượng quan sát được trở thành một điều bất thường đầy bí ẩn. Phát hiện chấn động này đã được công bố chính thức trên tạp chí Nature Astronomy vào ngày 12 tháng 1 năm 2026, ngay lập tức thu hút sự chú ý và thảo luận sôi nổi từ cộng đồng khoa học.

Các dữ liệu phân tích quan trọng chỉ ra rằng dòng vật chất mạnh mẽ tạo nên cấu trúc sóng xung kích này đã duy trì hoạt động trong ít nhất 1.000 năm qua. Nhóm nghiên cứu do Simone Scaringi từ Đại học Durham dẫn đầu đã đưa ra giả thuyết rằng chính từ trường cực mạnh của sao lùn trắng đã trực tiếp dẫn hướng vật chất từ ngôi sao đồng hành, bỏ qua hoàn toàn giai đoạn hình thành đĩa bồi tụ thông thường. Các sao cực như RXJ0528+2838 vốn nổi tiếng với từ trường cực kỳ lớn, có thể đạt mức từ 10 đến 80 triệu gauss, điều này về mặt lý thuyết cho phép từ trường tự thân bắt giữ trực tiếp dòng bồi tụ từ bên ngoài.

Mặc dù vậy, các phép đo đạc thực tế hiện tại cho thấy chỉ riêng yếu tố từ trường là chưa đủ để giải thích cho việc duy trì sóng xung kích này trong suốt một thiên niên kỷ. Christian Ilkiewicz, đồng tác giả của công trình nghiên cứu, nhận định rằng dòng chảy vật chất mạnh mẽ quan sát được thực tế "không nên tồn tại" nếu dựa trên những hiểu biết khoa học hiện nay của chúng ta. Trong khi đó, Tiến sĩ Noel Castro Segura từ Đại học Warwick gợi ý rằng phát hiện này có thể mở ra một kênh mất năng lượng mới đầy tiềm năng, giúp giới khoa học giải quyết những mâu thuẫn còn tồn đọng trong các mô hình tiến hóa của hệ sao đôi. Đáng chú ý, kích thước của sóng xung kích hình cung này vô cùng đồ sộ, trải rộng gấp khoảng 3.800 lần khoảng cách trung bình từ Trái đất đến Mặt trời.

Việc phát hiện ra một luồng vật chất bền vững và mạnh mẽ từ một sao lùn trắng không có đĩa bồi tụ đang đặt ra một thách thức thực nghiệm nghiêm trọng đối với các lý thuyết hiện đại về sự tiến hóa của các vì sao. Các nhà nghiên cứu hiện đang nỗ lực tìm kiếm các hệ thống tương tự trong dải Ngân hà để xác định xem đây là một hiện tượng hiếm gặp hay chỉ đơn giản là đã bị giới thiên văn bỏ qua bấy lâu nay. Sự cần thiết phải tìm ra một nguồn năng lượng chưa xác định đã làm nổi bật những hạn chế của các mô hình hiện tại trong việc giải thích đầy đủ về độ bền cũng như cường độ của sóng xung kích hình cung kỳ lạ này.