Astronomen ontdekken raadselachtig krachtig schokfront rond witte dwerg RXJ0528+2838

Met behulp van de Very Large Telescope (VLT) van de Europese Zuidelijke Sterrenwacht hebben astronomen een opmerkelijke ontdekking gedaan in het sterrenbeeld Voerman. Op een afstand van ongeveer 730 lichtjaar van de aarde is een duidelijke boogschok waargenomen rond de uitgedoofde ster RXJ0528+2838. Deze boogschok manifesteert zich als een gekromde structuur van materie, die ontstaat wanneer de uitstroom van de witte dwerg botst met het omringende interstellaire gas.

De ster RXJ0528+2838 wordt geclassificeerd als een kortperiodieke polaire variabele, een specifiek type cataclysmische variabele ster. Deze witte dwerg draait om het galactisch centrum samen met een begeleidende ster die veel gelijkenissen vertoont met onze eigen zon. Volgens de gangbare astronomische modellen zou een witte dwerg in een dergelijk nauw dubbelstersysteem normaal gesproken een accretieschijf moeten vormen die krachtige uitstoten voedt. Echter, RXJ0528+2838 vertoont geen enkel spoor van zo'n schijf, wat de waargenomen boogschok uiterst ongewoon maakt. De bevindingen van dit onderzoek werden op 12 januari 2026 gepubliceerd in het prestigieuze tijdschrift Nature Astronomy, wat direct leidde tot verhitte discussies binnen de wetenschappelijke gemeenschap.

Uit de verzamelde data blijkt dat de krachtige stroom van materie die verantwoordelijk is voor deze structuur al minstens 1000 jaar actief is. Een onderzoeksteam onder leiding van Simone Scaringi van Durham University heeft de hypothese opgesteld dat het extreem sterke magnetische veld van de witte dwerg hierbij een cruciale rol speelt. Dit veld zou het materiaal van de begeleidende ster direct naar zich toe trekken, waarbij de fase van de vorming van een accretieschijf volledig wordt overgeslagen. Polaire sterren zoals RXJ0528+2838 staan bekend om hun intense magnetische velden, die waarden kunnen bereiken tussen de 10 en 80 miljoen gauss. Dit is theoretisch krachtig genoeg om de accretiestroom rechtstreeks te vangen.

Desondanks wijzen huidige metingen uit dat alleen een magnetisch veld waarschijnlijk niet voldoende is om een dergelijke schokgolf gedurende een heel millennium in stand te houden. Medeauteur Christian Ilkiewicz merkte op dat de waargenomen krachtige uitstroom op basis van onze huidige kennis eigenlijk "niet zou mogen bestaan". Dr. Noel Castro Segura van de Universiteit van Warwick suggereerde dat deze ontdekking wijst op een nieuw en krachtig kanaal voor energieverlies. Dit zou kunnen helpen om bestaande discrepanties in de evolutiemodellen van dubbelsterren op te lossen. De omvang van de boogschok is indrukwekkend; deze strekt zich uit over een afstand die ongeveer 3800 keer de afstand tussen de aarde en de zon bedraagt.

De ontdekking van een aanhoudende en krachtige uitstroom van materie bij een witte dwerg zonder accretieschijf vormt een aanzienlijke empirische uitdaging voor de moderne theorieën over stellaire evolutie. Onderzoekers zijn inmiddels begonnen met een zoektocht naar vergelijkbare systemen in de Melkweg om vast te stellen of dit fenomeen werkelijk zeldzaam is of dat het simpelweg over het hoofd is gezien. De noodzaak om een tot nu toe onbekende energiebron te introduceren, benadrukt de beperkingen van de huidige modellen bij het verklaren van de duurzaamheid en intensiteit van deze specifieke boogschok.

Dit onderzoek onderstreept hoe weinig we nog weten over de complexe interacties binnen nauwe dubbelstersystemen. De interactie tussen magnetische velden en interstellaire materie blijkt veel dynamischer dan voorheen werd aangenomen. Toekomstige observaties met de volgende generatie telescopen zullen cruciaal zijn om te bepalen of RXJ0528+2838 een unieke kosmische anomalie is of een voorbode van een nieuw te definiëren klasse van hemellichamen.