Umiarkowane spożycie kofeiny a niższe ryzyko demencji: Wyniki przełomowego badania opublikowanego w JAMA

9 lutego 2026 roku na łamach prestiżowego czasopisma naukowego JAMA opublikowano wyniki niezwykle obszernej analizy epidemiologicznej, która rzuca nowe światło na wpływ napojów zawierających kofeinę na długofalowe zdrowie mózgu. Badanie to skupiło się na poszukiwaniu korelacji między regularnym spożywaniem kawy oraz herbaty a ryzykiem wystąpienia demencji w późniejszym wieku. Analiza objęła gigantyczną kohortę 131 821 uczestników, a okres obserwacji trwał aż 43 lata. Tak długi czas monitorowania pozwolił badaczom na niezwykle precyzyjną ocenę nawyków żywieniowych i ich wpływu na kondycję neurologiczną na przestrzeni niemal całego dorosłego życia badanych osób, co czyni te wnioski wyjątkowo wiarygodnymi w kontekście starzenia się społeczeństwa.

W trakcie trwania tego wieloletniego projektu naukowcy udokumentowali łącznie 11 033 przypadki demencji. Aby uzyskać jak najbardziej rzetelne wyniki, dane zostały poddane skrupulatnej analizie statystycznej, uwzględniającej liczne czynniki zakłócające, takie jak styl życia, poziom wykształcenia czy uwarunkowania genetyczne. Kluczowe rezultaty pokazały, że osoby, które regularnie piły od dwóch do trzech filiżanek kawy z kofeiną dziennie, wykazywały o 20% niższe prawdopodobieństwo rozwoju demencji w porównaniu do grupy kontrolnej, która spożywała te napoje w ilościach minimalnych lub wcale. Podobne, choć nieco mniej wyraźne korzyści, odnotowano u osób pijących herbatę – spożycie co najmniej jednej filiżanki dziennie wiązało się z redukcją ryzyka o około 15%.

Naukowcy zauważyli również, że korzyści ochronne płynące z picia kawy nie rosną w nieskończoność i mają swoje wyraźne granice. Efekt ochronny osiągał swoje plateau przy spożyciu około dwóch i pół filiżanki na dobę, co oznacza, że picie większych ilości napoju nie przynosiło już dodatkowego wzmocnienia ochrony neurologicznej. Badanie opierało się na danych z dwóch fundamentalnych projektów kohortowych: Nurses' Health Study (NHS), rozpoczętego w 1976 roku, oraz Health Professionals Follow-up Study (HPFS), zainicjowanego w 1986 roku. Wykorzystanie tak ugruntowanych i długotrwałych źródeł danych zapewniło badaniu ogromną skalę oraz wysoką reprezentatywność, co pozwala na wyciąganie wniosków istotnych dla szerokich grup populacyjnych.

Dr Daniel Wang, czołowy badacz i epidemiolog z renomowanego systemu opieki zdrowotnej Mass General Brigham, wskazał na potencjalne mechanizmy biologiczne stojące za tymi optymistycznymi obserwacjami. Wyjaśnił on, że kawa i herbata są skarbnicą związków bioaktywnych, w tym polifenoli, które w połączeniu z kofeiną mogą wywierać silne działanie neuroprotekcyjne. Mechanizm ten opiera się prawdopodobnie na redukcji stanów zapalnych w obrębie tkanki nerwowej oraz znaczącej poprawie funkcji naczyń krwionośnych w mózgu, co sprzyja lepszemu ukrwieniu organu. Co warte podkreślenia, pozytywna korelacja była szczególnie widoczna w grupie kobiet powyżej 70. roku życia. W tej konkretnej populacji wyższe spożycie kofeiny wiązało się z opóźnieniem procesów degradacji poznawczej o średnio siedem miesięcy.

Istotnym elementem analizy był fakt, że podobnych właściwości ochronnych nie stwierdzono w przypadku kawy bezkofeinowej, co sugeruje jednoznacznie, że to kofeina jest kluczowym agentem odpowiedzialnym za wspieranie zdrowia mózgu. Dr Aladdin Shadyab z Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Diego określił to badanie jako kamień milowy w epidemiologii, chwaląc jego rygor metodologiczny i ogromną próbę badawczą. Jednocześnie dr Fang Fang Zhang z Uniwersytetu Tufts sformułowała ważne ostrzeżenie dla wszystkich konsumentów. Zauważyła ona, że potencjalne korzyści zdrowotne mogą zostać całkowicie zniwelowane przez popularne dodatki, takie jak cukier, syropy smakowe czy tłuste śmietanki, które negatywnie wpływają na profil metaboliczny i mogą promować inne schorzenia metaboliczne.

Podsumowując wyniki, autorzy badania kładą duży nacisk na fakt, że ich praca wskazuje na istnienie asocjacji, a nie bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego. Oznacza to, że choć kofeina wydaje się sprzyjać zdrowiu mózgu, nie może być traktowana jako jedyny lub magiczny środek zapobiegawczy. Eksperci podkreślają, że napoje kofeinowe powinny stanowić jedynie uzupełnienie szerokiej, holistycznej strategii dbania o kondycję umysłową. Fundamentem profilaktyki demencji pozostają niezmiennie: regularna aktywność fizyczna, dbałość o higienę snu oraz zrównoważona dieta bogata w składniki odżywcze, które wspólnie tworzą najlepszą i najbardziej sprawdzoną barierę ochronną dla starzejącego się organizmu.