Nghiên cứu quy mô lớn từ JAMA: Tiêu thụ caffeine ở mức độ vừa phải giúp giảm đáng kể nguy cơ sa sút trí tuệ

Một cuộc phân tích dịch tễ học quy mô lớn và chuyên sâu vừa được công bố trên tạp chí y khoa danh tiếng JAMA vào ngày 9 tháng 2 năm 2026, đã mang lại những cái nhìn mới mẻ về mối liên hệ giữa thói quen ăn uống và sức khỏe não bộ. Nghiên cứu này đã chỉ ra rằng việc tiêu thụ các loại đồ uống có chứa caffeine ở mức độ vừa phải có thể tạo ra một hiệu ứng bảo vệ đáng kể chống lại sự phát triển của chứng sa sút trí tuệ. Với sự tham gia của một nhóm thuần tập khổng lồ lên đến 131.821 tình nguyện viên và thời gian theo dõi kéo dài tới 43 năm, đây được coi là một trong những công trình nghiên cứu dài hơi nhất nhằm đánh giá các mô hình ăn uống tác động đến hệ thần kinh theo thời gian.

Trong suốt nhiều thập kỷ theo dõi, các nhà khoa học đã ghi nhận và phân tích chi tiết 11.033 trường hợp mắc chứng sa sút trí tuệ. Sau khi thực hiện các bước hiệu chỉnh dữ liệu một cách nghiêm ngặt để loại bỏ ảnh hưởng từ các yếu tố gây nhiễu tiềm tàng, những kết quả then chốt đã được hé lộ. Cụ thể, những cá nhân có thói quen uống từ hai đến ba tách cà phê chứa caffeine mỗi ngày có khả năng mắc bệnh thấp hơn 20% so với nhóm tiêu thụ ở mức tối thiểu hoặc hoàn toàn không sử dụng. Bên cạnh đó, những người uống ít nhất một tách trà chứa caffeine mỗi ngày cũng cho thấy mức giảm nguy cơ mắc bệnh khoảng 15%, củng cố thêm giả thuyết về lợi ích của caffeine đối với trí tuệ.

Một chi tiết thú vị được ghi nhận trong báo cáo là lợi ích bảo vệ từ cà phê dường như đạt tới trạng thái bão hòa sau khi người dùng vượt qua ngưỡng hai tách rưỡi mỗi ngày. Điều này có nghĩa là việc tiêu thụ thêm lượng cà phê lớn hơn không làm tăng thêm hiệu quả phòng ngừa bệnh lý một cách rõ rệt. Để có được những dữ liệu chuẩn xác này, nhóm nghiên cứu đã dựa trên nền tảng của hai dự án lớn là Nghiên cứu Sức khỏe Y tá (NHS) được khởi xướng từ năm 1976 và Nghiên cứu Theo dõi Chuyên gia Sức khỏe (HPFS) bắt đầu từ năm 1986. Sự kết hợp này đã mang lại một mẫu khảo sát có tính đại diện cực kỳ cao và độ tin cậy lớn về mặt thống kê cho toàn bộ kết quả nghiên cứu.

Tiến sĩ Daniel Wang, chuyên gia dịch tễ học hàng đầu tại hệ thống y tế Mass General Brigham và là tác giả chính của nghiên cứu, giải thích rằng cà phê và trà không chỉ đơn thuần là đồ uống giải khát mà còn chứa nhiều thành phần hoạt tính sinh học quý giá như polyphenol và caffeine. Những hợp chất này đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ tế bào thần kinh, đặc biệt là thông qua cơ chế giảm thiểu tình trạng viêm nhiễm trong não và cải thiện lưu thông máu ở các mạch máu não. Đáng chú ý, tác dụng bảo vệ này còn được thể hiện rõ rệt ở nhóm phụ nữ trên 70 tuổi, khi việc tiêu thụ caffeine ở mức cao hơn giúp làm chậm tiến trình suy giảm nhận thức trung bình khoảng bảy tháng so với những người khác.

Tuy nhiên, phân tích cũng làm rõ rằng các loại cà phê không chứa caffeine (decaf) không mang lại những tác động bảo vệ tương tự, điều này càng củng cố vai trò của caffeine như một tác nhân hoạt tính chính trong việc ngăn ngừa sa sút trí tuệ. Tiến sĩ Aladdin Shadyab từ Đại học California San Diego đã đánh giá cao công trình này, mô tả đây là một nghiên cứu có quy mô đồ sộ và phương pháp luận vô cùng chặt chẽ. Ở một góc nhìn khác, Tiến sĩ Fang Fang Zhang từ Đại học Tufts cũng đưa ra lời cảnh báo rằng các thành phần bổ sung phổ biến như sữa hoặc đường có thể làm giảm đi, thậm chí là triệt tiêu những lợi ích sức khỏe tiềm năng mà các loại đồ uống này mang lại cho cơ thể.

Cuối cùng, các tác giả của công trình nghiên cứu nhấn mạnh rằng những số liệu này chỉ phản ánh mối liên quan mang tính thống kê chứ chưa thể khẳng định chắc chắn về quan hệ nhân quả trực tiếp giữa việc uống caffeine và việc ngăn ngừa bệnh. Do đó, việc tiêu thụ cà phê hay trà nên được coi là một yếu tố hỗ trợ trong một lối sống lành mạnh tổng thể. Các chuyên gia khuyến cáo rằng cộng đồng không nên bỏ qua các chiến lược phòng ngừa cơ bản và thiết yếu khác, chẳng hạn như duy trì hoạt động thể chất thường xuyên và thực hiện một chế độ dinh dưỡng cân bằng để bảo vệ sức khỏe trí não một cách toàn diện và bền vững nhất.