25 jaar Wikipedia: De strijd tegen AI-dominantie en het tekort aan vrijwilligers

Op 15 januari 2026 vierde de wereldberoemde online encyclopedie Wikipedia haar vijfentwintigste verjaardag. Sinds de officiële lancering op 15 januari 2001 is het platform uitgegroeid tot een onmisbare bron van informatie, maar dit jubileum is niet alleen een moment van feest. Het vormt tevens de aanleiding om de aandacht te vestigen op diepgewortelde structurele uitdagingen, waaronder de toenemende invloed van systemen voor kunstmatige intelligentie (AI) en een zorgwekkende, aanhoudende krimp van het actieve vrijwilligersbestand.

In het kader van de festiviteiten organiseerde Wikimedia France op 13 januari 2026 een persconferentie in de historische zalen van de Archives nationales in Parijs, gevestigd in het Hôtel de Soubise. Tijdens deze bijeenkomst werd onthuld dat meer dan 13.000 gedigitaliseerde documenten uit de archieven zijn overgedragen aan Wikimedia-projecten, wat maandelijks ongeveer 10 miljoen weergaven genereert. Rémi Gerbet, de uitvoerend directeur van Wikimedia France, wees erop dat vrijwel alle grote taalmodellen (LLM's) worden getraind op de hoogwaardige en geverifieerde data van Wikipedia. Via de commerciële tak Wikimedia Enterprise zijn partnerschappen gesloten met techreuzen zoals Microsoft, Amazon, Meta, Mistral AI en Perplexity. Deze samenwerkingen zijn bedoeld om de verdere ontwikkeling van het project te waarborgen zonder de kernactiviteiten direct te belasten.

Hoewel het maatschappelijk vertrouwen in de encyclopedie onverminderd groot blijft — 85% van de Fransen raadpleegt de site en 75% beschouwt het als de onbetwiste kampioen van digitaal vertrouwen — kampt het project met een crisis op het gebied van duurzaamheid. Adélaïde Calais, manager online gemeenschappen bij Wikimedia France, benadrukte dat de belangrijkste taak voor de komende 25 jaar het omzetten van dit massale vertrouwen in actieve burgerparticipatie is. Vrijwilligerswerk wordt immers gezien als een krachtig democratisch schild. Desondanks heeft slechts 11% van de Fransen ooit een account aangemaakt om een bijdrage te leveren. Het aantal actieve moderatoren dat de inhoud controleert, is in zes jaar tijd met een derde afgenomen: van 300 naar slechts 200 personen per maand, op een totaal van 41.200 actieve deelnemers.

Een van de grootste bedreigingen voor het platform is de afname van het menselijke internetverkeer door de opkomst van AI-robots. De Wikimedia Foundation registreerde in bepaalde periodes een daling van ongeveer 8% in het menselijke verkeer, wat direct gerelateerd is aan het gebruik van generatieve AI die kant-en-klare antwoorden geeft zonder dat gebruikers doorklikken naar de website. Dit fenomeen brengt de langetermijnvisie in gevaar, aangezien de inkomsten van het project grotendeels afhankelijk zijn van individuele donaties, terwijl AI-bedrijven zoals Google, Ecosia, Pleias en ProRata de inhoud op industriële schaal exploiteren. De situatie wordt verergerd door technologische druk en het risico op verlies van diversiteit, zoals eerder pijnlijk duidelijk werd bij de Kroatische Wikipedia, waar een kleine groep de administratieve controle overnam door een gebrek aan actieve tegenmacht.

Als antwoord op deze complexe uitdagingen heeft de Wikimedia Foundation in maart 2021 Wikimedia Enterprise gelanceerd, een commerciële structuur die betaalde licentieovereenkomsten sluit met technologische giganten. Deze partnerschappen stellen bedrijven in staat om via een officiële API toegang te krijgen tot data, wat efficiënter is dan web-scraping en de benodigde data levert voor het trainen van modellen. Lane Becker, president van Wikimedia Enterprise, merkte op dat deze bedrijven de noodzaak van financiële ondersteuning inzien, omdat de content van Wikipedia een kritiek onderdeel van hun systemen vormt. Oprichter Jimmy Wales verwelkomt het trainen van AI op door mensen gecureerde data, maar blijft hameren op het bewaken van de grenzen van gratis toegang. Zo balanceert Wikipedia op haar 25e verjaardag tussen haar missie als pijler van open kennis en de noodzaak om zich aan te passen aan de commerciële realiteit van het digitale tijdperk, waarbij de menselijke arbeid achter de 65 miljoen artikelen beschermd moet worden tegen ongecompenseerde consumptie.