Wikipedia'nın 25. Yılı: Yapay Zeka Tehdidi ve Gönüllü Sayısındaki Kritik Düşüş

Dünyanın en kapsamlı çevrimiçi ansiklopedisi olan Wikipedia, 15 Ocak 2026 tarihinde kuruluşunun çeyrek asrını kutladı. 15 Ocak 2001'deki mütevazı başlangıcından bu yana geçen 25 yıl, platformun sadece başarılarını değil, aynı zamanda karşı karşıya olduğu yapısal krizleri de gündeme getirdi. Özellikle yapay zeka (YZ) sistemlerinin yükselişi ve aktif gönüllü tabanındaki istikrarlı azalma, dijital bilgi devinin geleceği üzerinde soru işaretleri yaratıyor.

Kutlamalar kapsamında 13 Ocak 2026'da Wikimedia France, Paris'teki Ulusal Arşivler'in (Archives nationales) Hôtel de Soubise merkezinde bir basın toplantısı düzenledi. Toplantıda, arşivlerden dijitalleştirilen 13.000'den fazla belgenin Wikimedia projelerine aktarıldığı ve bu içeriklerin ayda yaklaşık 10 milyon görüntüleme aldığı açıklandı. Wikimedia France İcra Direktörü Rémi Gerbet, büyük dil modellerinin (LLM) Wikipedia'nın doğrulanmış ve yüksek kaliteli verileriyle eğitildiğine dikkat çekti. Microsoft, Amazon, Meta, Mistral AI ve Perplexity gibi devlerle kurulan Wikimedia Enterprise ortaklıkları, projenin temel faaliyetlerini doğrudan finanse etmeden gelişimini desteklemeyi hedefliyor.

Fransız halkının %85'inin başvurduğu ve %75'inin "dijital güvenin tartışmasız şampiyonu" olarak gördüğü Wikipedia, bu yüksek güven oranına rağmen bir sürdürülebilirlik krizi yaşıyor. Wikimedia France Çevrimiçi Topluluklar Yöneticisi Adélaïde Calais, önümüzdeki 25 yılın en büyük görevinin bu güveni aktif sivil katılımına dönüştürmek olduğunu belirtti. Gönüllülüğün "güçlü bir demokratik kalkan" olduğunu vurgulayan Calais, Fransızların sadece %11'inin bir hesap oluşturarak katkıda bulunduğunu açıkladı. Daha da endişe verici olan, aktif moderatör (devriye) sayısının son altı yılda ayda 300'den 200'e düşmesi; oysa toplam aktif katılımcı sayısı 41.200 seviyesinde seyrediyor.

Yapay zeka botlarının veri tüketimi nedeniyle insan trafiğinde yaşanan azalma, platformun geleceği için en büyük tehditlerden biri olarak görülüyor. Wikimedia Vakfı, üretken yapay zekanın kullanıcılara siteye girmeden hazır cevaplar sunması sebebiyle belirli dönemlerde insan trafiğinde %8'lik bir kayıp yaşandığını tespit etti. Bu durum, gelirinin büyük kısmını bireysel bağışlardan elde eden proje için ciddi bir risk oluşturuyor. Google, Ecosia, Pleias ve ProRata gibi şirketler içeriği endüstriyel ölçekte kullanırken, azalan katılımcı sayısı Hırvatça Wikipedia örneğinde olduğu gibi küçük grupların idari kontrolü ele geçirme riskini artırıyor.

Bu zorluklara yanıt olarak, Mart 2021'de kurulan ticari yapı Wikimedia Enterprise aracılığıyla teknoloji devleriyle ücretli lisans anlaşmaları imzalanıyor. Bu iş birlikleri, şirketlerin veriye resmi API üzerinden erişmesini sağlayarak kontrolsüz veri kazımanın önüne geçiyor. Wikimedia Enterprise Başkanı Lane Becker, bu şirketlerin Wikipedia içeriğinin kendi sistemleri için kritik önemini kavradıklarını ve finansal desteğin gerekliliğini anladıklarını ifade etti. Kurucu Jimmy Wales, yapay zekanın insanlar tarafından denetlenen verilerle eğitilmesini olumlu bulsa da ücretsiz erişim sınırlarının korunması gerektiğini savunuyor. 25. yılında Wikipedia, 65 milyon makaleyi yaratan insan emeğini korumak ile dijital çağın ticari gerçeklerine uyum sağlamak arasındaki hassas dengeyi korumaya çalışıyor.